Taleh Yüzbəyovun son reklam çarxı ətrafında yaranan müzakirələrdə diqqətçəkən məqamlardan biri də ona etiraz edən bəzi qadınların seçdiyi arqumentlərdir. Paradoks ondadır ki, qadınları müdafiə etmək iddiası ilə səsləndirilən bəzi fikirlər əslində yenə də qadınların bədəni üzərində nəzarəti və mühakiməni normallaşdırır.
“Get, öz həyat yoldaşına bax, o da estetik etdirib” kimi ifadələr ilk baxışda Taleh Yüzbəyova cavab təsiri bağışlasa da, mahiyyət etibarilə problemi həll etmir. Əksinə, müzakirəni reklamın məzmunundan çıxarıb başqa bir qadının şəxsi seçimlərinə yönəldir. Bu halda reklamın yaratdığı mesaj yox, həmin qadının bədəni və görünüşü mübahisənin obyektinə çevrilir.
Burada ciddi bir ziddiyyət var. Əgər müdafiə etdiyimiz prinsip qadının öz bədəni ilə bağlı qərar vermək azadlığıdırsa, o zaman həmin azadlığı Taleh Yüzbəyovun həyat yoldaşı üçün də qəbul etməliyik. Estetik əməliyyat etdirmək də, etdirməmək də fərdi seçimdir. Bir qadının seçimini başqa bir kişinin arqumentini zəiflətmək üçün istifadə etmək qadını müstəqil fərd kimi deyil, kiminsə mübahisəsində alət kimi təqdim edir.
Bu yanaşma həm də köhnə bir stereotipi yenidən istehsal edir. Kişinin dediyi və ya etdiyi hər şeyə cavab tapmaq üçün onun ailəsindəki qadını hədəfə almaq. Cəmiyyətimizdə tez-tez rast gəlinən bu refleks qadınları fərd yox, kişinin “zəif nöqtəsi” kimi görür. Nəticədə qadın yenə öz kimliyi ilə deyil, hansı kişinin həyatında olduğuna görə müzakirə edilir.
Daha problemli tərəfi isə budur ki, bu cür cavablar əsl tənqidi kölgədə qoyur. Əgər reklam doğrudan da qadınlara münasibətdə zərərli stereotipləri gücləndirirsə, bunu məhz həmin stereotiplər, gender rolları və ictimai təsirləri üzərindən müzakirə etmək lazımdır. Şəxsi həyata keçid isə diqqəti əsas problemdən yayındırır və mübahisəni emosional atışmaya çevirir.
Üstəlik, “öz həyat yoldaşın estetik etdirib” arqumenti estetik əməliyyatın ayıb və ya riyakarlığın sübutu olduğu fərziyyəsinə söykənir. Halbuki estetik müdaxilə etdirmək nə mənəvi qüsurdur, nə də kimisə avtomatik haqsız çıxaran fakt. Əgər estetik əməliyyat qadının seçimidirsə, bu seçimə görə onu qınamaq da, həmin seçimi kiməsə qarşı silaha çevirmək də eyni dərəcədə yanlışdır.
Sağlam ictimai müzakirə insanların ailə üzvlərini hədəfə almaqla yox, deyilən fikirləri və onların nəticələrini təhlil etməklə qurulur. Əks halda tərəflər dəyişsə də, istifadə olunan məntiq dəyişmir. Yenə qadının bədəni müzakirə edilir, yenə qadının seçimi kiməsə qarşı vasitəyə çevrilir, yenə əsas mövzu arxa plana keçir.
Əgər məqsəd qadınların ləyaqətini və seçim azadlığını müdafiə etməkdirsə, bunu başqa bir qadının şəxsi həyatını və bədənini müzakirə predmeti etməklə etmək mümkün deyil. Prinsiplər yalnız bizə sərf edəndə deyil, hamıya eyni şəkildə tətbiq olunanda prinsip olur.
Elmar
