Ölkəmizdə iyunun 26-da ordumuzun yaradılmasının 100 illiyi münasibəti ilə Hərbi parad keçirilməsi planlaşdırılır. Bu parad cəmiyyət tərəfindən böyük maraqla gözlənilir.
Xatırladaq ki, bundan əvvəl paytaxt Bakıda hərbi parad 2013-cü ildə keçirilib. Həmin il paradda nümayiş etdirdiyi silahlarla ordumuzun dünyaya saldığı səs bu dəfəki paradla daha da ucadan səslənəcəyi gözlənilir.
Müdafiə Nazirliyi ordumuzun 100 illiyi münasibəti ilə keçiriləcək paradla bağlı mətbuata açıqlama verməyib. Lakin bu dəfə də ordumuzun yerli istehsalatı olan silahlarla yanaşı son 5 ildə aldığı ən son texnikanın da nümayiş etdiriləcəyi bildirilib.
Azərbaycan son paraddan sonra ordunun sahib olduğu silahlanmanın təkmilləşdirilməsinə xüsusi diqqət göstərir. Dövlətimiz xüsusilə silah istehsalı ilə məşğul olan Rusiya, İsrail, Türkiyə, Pakistan, Belarus, Ukrayna, Çexiya, CAR və digər öncül ölkələrdən silahlar alaraq öz arsenalını yetərincə yeniləyib.
Nümunə üçün qeyd edək ki, Stokholm sülh problemləri İnstitutu (SIRRI) yalnız 2016-2017-ci illər üçün Azərbaycanın xarici ölkələrdən 551 milyon dollarlıq silah aldığı bildirilir. İnstitutun bu illər üzrə dünya silah ixracına dair tərtib etdiyi hesabatı yalnız mətbuata sızmış silah ticarətlərinin gəlirlərini göstərir. Bu isə onu sübut edir ki, bu hələ tam məbləğ deyil.
Modern.az son beş ildə dövlətimizin xarici ölkələrdən aldığı silahların qısa bir araşdırmasını aparıb. Nə qədər qısa adlansa da bu araşdırmada hələ qat-qat çox silaha yer verə bilmədiyimiz üçün oxuculardan üzr istəyirik. Bu siyahıda mətbuatda adları səslənən yeni silahalar əksini tapsa da paradda mətbuata sızmayan və silahların da nümayiş etdiriləcəyi gözlənilir.
Qeyd edək ki, ilk dəfə nümayiş olunacaq silah sistemləri arasında zenit-raket kompleksləri, tanklar, pilotsuz uçuş aparatları, artilleriya sistemləri də yer alacaq.
Paradda göstəriləcək silahların təxmini siyahısı:
Burada ən çox diqqət çəkən silahlardan 2018-ci ilin iyununda alınmış Belarus istehsalı “Polonez” raket kompleksini göstərmək olar. Maksimal uçuş məsafəsi 300km olan bu kompleksin sursatı 8 raket, bir raketin zərərvurma radiusu isə 80 metrdir. Kompleks düşmənin hava hücumundan müdafiə vasitələrinə və obyektlərinə, idarəetmə məntəqələrinə, radioelektron vasitələrinə, arxa cəbhə və digər obyektlərinə zərbə vurulması üçündür.
Bu ilin iyununda İsraildən alınmış Əməliyyat-taktiki raket kompleksi olan “LORA” da “POLONEZ” kompleksi kimi döyüş zamanı eyni məqsədlər üçün istifadə edilir. Maksimal atış uzaqlığı 300 kilometrdən artıq olan bu kompleksin bir maşını 4 raket tutur və bir raketin zərərvurma radiusu 100 metr təşkil edir. Həm “POLONEZ”, həm də “LORA” kompleksləri GPS və İNS sistemləri ilə idarə olunur.
İsrail Azərbaycan ikinci ən çox silah aldığı ölkədir və bu ölkə Azərbaycana ən yeni silahlarını satır. Bu ölkədən alınmış uzaq məsafəli “Spyder” Zenit-Raket Kompleksləri bu kateqoriyada dünyanın ən güclüsü hesab olunur.
Bundan əlavə bu ölkədən alınmış “Heron” pilotsuz uçuş aparatı 2003-cü ildən İsrailin İAİ şirkəti tərəfindən istehsal olunur. Bu PUA dünyada ən müasir pilotsuz uçuş sistemlərindən sayılır.
Analoji olaraq yenə İsrail istehsalı “Hermes-450” pilotsuz uçuş aparatlarını da unutmaq olmaz. Azərbaycan da daxil olmaqla, dünyanın müxtəlif ölkələrinin silahlanmasında yer alan bu PUA Cənubi Qafqaz regionunda yalnız Azərbaycan və Gürcüstanın silahlanmasında mövcuddur.
Üstəgəl hələ rəsmi təsdiq edilməmiş İsrail istehsalı “Dəmir günbəz” raketdən müdafiə sistemlərini göstərməmək olmaz. “Dəmir günbəz” kompleksinə aid olan “EL/M-2080 Green Pine” AESA radarı 500-800 km məsafədən 3000 metr/saniyə sürətlə hərəkət edən hədəfləri deteksiya etməyə imkan verir və “Arrow”, “Barak-8” raketi ilə təchiz edilib. Yəni, bununla “İsgəndər M” (500 km) və “İsgəndər E” (280 km) raketlərini vurmaq, zərərsizləşdirmək mümkündür. H, İsraildən alınmış hədəfi vurma mənzili 130 km olan “Ekstra” ballistik raketləri də Ermənistanın “qorxulu yuxu su” adlandırılan silahlardandır.
Türkiyədən alınmış hədəfi vurmaq mənzili 150 km olan “Fırtına” raketləri ilə təhciz olunmuş “T-129” helikopterləri da diqqətə layiqdir. Bu helikopterlər Rusiya istehsalı olan “Qara köpəkbalığı” adlandırılan “K-50”-dən daha üstündür.
Həmçinin Türkiyə istehsalı “Cobra” tipli ZTR-lər, 155 mm-lik T-155 “Fırtına” özüyeriyən haubitsalar da pardda göstərilə bilər.
Paradda həmçinin Türkiyədən alınmış TR-122 “Sakarya” reaktiv və mənzili 100 km-dən uzaq olan TR-300 “Kasırğa” yaylım atəş sistemləri də keçid edəcək.
Çexiya istehsalı olan və Ermənistanın ciddi narahatçılığına səbəb olan “Dana” özüyeriyən artilleriya sistemlərinin (təkərli şassi üzərində) və RM-70 “Vampir” reaktiv yaylım atəşi sistemlərinin ilk dəfə nümayiş etdirilməsi gözlənilir.
Azərbaycanın ən çox silah aldığı Rusiya istehsalı olan və son illərdə alınan silahlara da nəzər salmaq lazımdır. Bu silahlara müasir “T-90S” tankları, “Smerç” reaktiv yaylım atəş sistemləri, S-300 PMU tipli “Favorit” zenit-raket komplekslərini və digər müasir və ya müasirləşdirilmiş silahları aid etmək olar.
Azərbaycan Ordusunun silahlanmasına yeni daxil olan Rusiya istehsalı 2S19 “Msta-S” özüyeriyən haubitsalarda namizədlər sırasındadır. Bu özüyeriyən artilleriya sistemi. 152.4 mm çaplı mərmilərdən atəş açır. Haubitsa müxtəlif növ mərmilərlə 12 km-dən 29 km-dək uzaqlıqdakı hədəflərə qarşı tətbiq oluna bilir. Hazırda Azərbaycan daxil olmaqla, 8 ölkənin silahlanmasında yer alır.
İndiyədək bir neçə dəfə Azərbaycan Ordusunun silahlanmasında yer alan 9K57 “Uraqan” reaktiv atəş sisteminin də paradda ilk dəfə nümayişi nəzərdə tutulur. 1975-ci ildən müxtəlif orduların silahlanmasında yer alan bu 220 mm çaplı reaktiv yaylım atəş sistemi 10 km-dən 36 km-dək uzaqlıqdakı hədəfləri məhv etmək qabiliyyətinə malikdir.
Mi-35M döyüş helikopteri. Dövlət Sərhəd Xidmətinin istifadəsində yer alan bu helikopterlərin ilk partiyası Azərbaycana 2011-ci ilin dekabr ayında gətirilib. 2010-cu ildə Rusiya tərəfi ilə imzalanmış müqavilə 24 helikopterin alğı-satqısını əhatə edir.
Bundan əlavə Mi-24, Mi-24G, Mi-17 hərbi-nəqliyyat və çox məqsədli “Ka-27” gəmilərinin də nümayişi planlaşdırılır.
Hərbi paradda nümayiş olunacaq yeni sistemlərdən biri olan 9K330 “Tor” zenit-raket kompleksi postsovet məkanında ən mükəmməl HHM sistemlərindən hesab olunur. Azərbaycanın bu kompleksi Ukraynadan aldığı bildirilir.
Ukraynadan alınan BTR-70-lər, 122 mm çaplı 2S1 “Qvozdika” özüyeriyən artilleriya qurğuları, 152 mm-lik 2S3 “Akatsiya”özüyeriyən artilleriya qurğularını da unutmaq olmaz.
ABŞ-ın Bell Helicopter Textron şirkətinin istehsalı olan “Bell 412” çoxfunksiyalı helikopterinin də paradda uçuş edəcəyi gözlənilir.
“Gürzə” patrul maşını. Müdafiə Sənayesi Nazirliyi tərəfindən Toyota HiLLUX 12 maşının bazasında istehsal edilmiş 4×4 təkər formulu bu maşın xüsusi təyinatlı qüvvələr və güc strukturları üçün nəzərdə tutulub.
BRDM maşınının bazasında Azərbaycanda hazırlanmış yeni kəşfiyyat-döyüş maşını. İlk dəfə bu maşın barədə 2012-ci ilin dekabr ayında məlumat verilib. Zirehi gücləndirilmiş bu maşın müasir döyüş aparma vasitələri ilə təchiz olunub.
BMP-3 piyadaların döyüş maşını. 2011-ci il paradında cəmi 3 ədəd BMP-3 keçid edib, bu il keçid edəcək BMP-3-ün sayı artırılıb.
Bundan başqa, müxtəlif hərbi nəqliyyat vasitələri üzərində yeni alınmış tank əleyhinə silahlar, Azərbaycanın yerli müəssisələrində istehsal edilmiş 14.5 və 12.7 mm çaplı antimaterial snayper tüfəngləri, 7.62 mm çaplı snayper tüfəngi, pulemyotlar, minaatanlar da tribuna önündən keçəcək.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda ilk hərbi parad 1992-ci ilin oktyabrın 9-da baş tutub. 2008-ci il iyunun 26-da Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı, prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda ikinci, 2011-ci il iyunun 26-da üçüncü, 2013-cü il iyunun 26-da isə dördüncü hərbi parad keçirilib.
