– “33 rayon öz xərcini maliyyələşdirir” təqdimatı yanlışdır”
“2017-ci ilin büdcəsindəçox vacib bir məqamı aydınlaşdırmağa ehtiyac var. Büdcə layihəsinin təqdimatında belə bir məlumat var ki, öz gəlirləri xərclərini təmin edən, yəni özünü sərbəst dolandıra bilən rayon vəşəhərlərin sayı 6-dan 33-əçatmışdı”.
Gununsesi.info xəbər verir ki, bunu İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin ekperti Rövşən Ağayev bildirib.
R.Ağayev bildirir ki, 2017-ci ildə yerli gəlirlərin məbləği 642.4 miıyon manat olacaq ki, bu da 2016-cı ilə (766.3 milyon manat) nisbətən azdır: “Yəni gəlirlərdə elə bir artım yoxdur ki, xərcləri qarşılama imkanları genişləsin. Səbəb çox sadədir: yerli xərclərin məbləği 2 dəfə azaldılaraq 1.541 milyard manatdan 718 milyon manata endirilib”.
İqtisadçı qeyd edir ki, yerli xərclərin təxminən 98%-ni 4 xərc istiqaməti təşkil edir: “Bunlar təhsil (orta məktəblərin və bağçaların saxlanması), səhiyyəmüəssisələri, rayon (şəhər) icra hakimiyyətlərinin və bəzi nazirliklərin (komitələrin) yerli aparatlarının saxlanması, mənzil-kommunal (yerli icra hakimiyyəti orqanları vasitəsilə MİS-lərin saxlanması, abadlıq işlərinin aparılması) və yerli əhəmiyyətli mədəniyyət (idman) obyektlərinin saxlanması daxildir.
Öz növbəsində inidyədək bütün yerli xərclərin də təxminən 60%-ni təhsil xərcləri təşkil edib. Hökumət 2017-ci ildən orta məktəblərəüzrə təhsil xərclərini yerli xərclərin tərkibindən çıxarır. Bu isə təxminən 750 milyon manat deməkdir. Həmin xərclər gələn ildən mərkəzi hakimiyyətin xərcləri hesab olunacaq. Səbəbisəodurki, rayon (şəhər) təhsilidarələri regional formatakeçir.Yənireallıqda “33 rayon özxərcinimaliyyələşdirir” təqdimatıyanlışdır.Çünkireallıqdayerlixərclərbüdcəqanunvericiliyinin “yerli” hesabetdiyixərclərdənəhəmiyyətlidərəcədəböyükdür.Məsələn, rayon polis idarələrindəçalışanişçiheyətiyerdəçalışırvəəyalətdəmaaşalır, ammaonlarınxərclərimərkəzihesabedilir. Yaxudölkədə 3 milyardmanatayaxınsosialmüavinət, pensiyaödənir, ammamövcudqanunvericliyəgörəbuxərclərinhamısımərkəzihesabedilir”.
R.Ağayevəgörə, real qiymtləndirməaparılsa, dövlətbüdcəsinin 16 milyardmanatdançoxxərcləmələrininənazıyarısıyerlərdəxərclənir, ammayerlixərchesabolunmur: “Əgərnəzəriolaraqbüdcəayırmalarınıxərclənməyerinəgörəqruplaşdırsaq, məlumolacaqki, yerligəlirləryerlixərclərinheç 10%-nibeləqarşılamağayetərlideyil. Belətəsnifatolsa, Bakıdansavayıheçbirəraziözxərcləriniqarşılayabiləcəkgəlirlərformalaşdırabilməzvəbüdcəqanunundabütünbölgələr “dotasiyailəyaşayanbölgələr” kateqoriyasınaaidedilər.
Ammatəəssüfki, bucürtəsnufatıaparmaqbizimhazırkıhüquqisistemimizimkanvermir.Söhbətnədəngedir?
Azərbaycanda regional dövləthakimiyyətisistemiolmadığınagörəmərkəzihakimiyyətorqanlarınınsəlahiyyətiçərçivəsindəmaliyyələşdirilənbütünxərclərmərkəzixərclərhesabolunur.Məsələn, builədəktəhsilxərcləri (ortatəhsilvəbağçalar) hərbir rayon icrahakmiyyətininsəlahiyyətindəidi.Regional təhsilidarələriyaradılacağıüçünhəminxərclərinartıqhansısakonkret rayon icrahakimiyyətinəsəlahiyyətiçərçivəsinəsığışdırmaqmümkünolmur.Azərbaycandaisəbirçoxölkələrdəolduğukimiregioanalidarəetməolmadığından, avtomatikolaraqyerliicrahakimiyyətlərininxərcsalahiyyətimərkəzləşir.Eyniməntiqləsabahsəhiyyəxərclərinidə tam mərkəzləşdirməkləvəyerlihakimiyyətlərinxərcyükünüqayçılamaqla 33 deyil, ənazı 50 bölgəni “maliyyəcəhətdənmüstəqillikqazanmışərazi” qrupunakeçirtməkolar”.
R.Ağayevəlavəedirki,başverənproseslərneqativdir: “Çünkibeynəlxaqtəcrübədəyerlixərclərinümumidövlətxərcləmələrindəpayınınyüksəkolmasıölkədəmaliyyəəksmərkəzləşməsininsəviyyəsininyüksəkolduğunadəlalətedir.
İnkişafetmişvəbirsırainkişafetməkdəolanölkələrdəmaliyyəəksmərkəzləşməsiəmsalı 30%-60% intervalındadəyişir.Bizdəbugöstərici 2016-cıildə 7% ətrafındaidi, təhsilxərclərinin tam mərkəzləşməsiiləbağlıqərarnəticəsində 2017-ci ildə 3%-əenəcək.
Əslindəbüdcəninindikisəviyyədəmərkəzləşməsihəmdəsiyasimərkəzləşməningöstəricisidir.Ölkədə regional idarəetməsistemininformalaşdırılmasına, onlarınvasitəsiləyerlihakimiyyətlərininsosial-iqtisadivəmaliyyəmuxtariyyətiningücləndirilməsinəzərurətolduğubirşəraitdə, tam əks proses gedir”.
Vüsalə RÜSTƏMOVA
Gununsesi.info
