Kitab sərgisinin son günləridir. Həftəsonu Bakı Ekspo Mərkəzində yaşanan izdiham isə bir daha göstərdi ki, kitaba maraq hələ də var. Əsas məsələ bu marağı ildə bir neçə gün davam edən bayramdan gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevirməkdir.
Bakı Ekspo Mərkəzində keçirilən XII Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi başa çatmaq üzrədir. Oktyabrın 21-də qapılarını ziyarətçilərin üzünə açan sərgi sabah, oktyabrın 27-də başa çatacaq. Bu günlər ərzində kitablar, müəlliflər, nəşriyyatlar və oxucular eyni məkanda görüşdülər. Xüsusilə həftəsonu sərgidə müşahidə olunan izdiham, yaranan canlanma bu tədbirin sadəcə kitab satışı üçün təşkil olunmuş bir məkan olmadığını göstərdi. Bu, həm də kitabın ətrafında birləşmək, ədəbiyyat haqqında danışmaq, yeni müəlliflər kəşf etmək və oxumaq həvəsini bölüşmək imkanı idi.
Sərginin ən gözəl tərəfi, bəlkə də, orada müxtəlif yaşlardan insanların eyni məqsədlə bir araya gəlməsi idi. Kitab rəfləri arasında seçim edən uşaqlar, sevdikləri yazıçı ilə görüşmək istəyən gənclər, illərdir oxuduqları müəlliflərin yeni əsərlərini axtaranlar…
Hər kəsin öz axtarışı, öz marağı vardı. Kimsə çoxdan oxumaq istədiyi kitabı tapmağa çalışırdı, kimsə ilk dəfə bir müəllifin dünyasına daxil olurdu. Bir başqası isə sadəcə kitabların arasında gəzməyin, vərəqlərin qoxusunu duymağın, yeni nəşrlərlə tanış olmağın zövqünü yaşayırdı.
Belə mənzərələr insana ümid verir. Çünki cəmiyyətin kitabla münasibəti yalnız satılan kitabların sayı ilə ölçülmür. Kitabın ətrafında yaranan söhbətlər, insanların bir-birinə əsər tövsiyə etməsi, müəlliflərə ünvanlanan suallar, uşaqların kitab seçərkən göstərdiyi maraq da ən azı bunun qədər əhəmiyyətlidir. Kitab sərgisi məhz bu ünsiyyətə şərait yaradır: oxucunu müəlliflə, oxumaq istəyən insanı yeni əsərlə, nəşriyyatı isə öz auditoriyası ilə qarşılaşdırır.
Budəfəki sərginin “Həyat ekrandan böyükdür: bir uşaq, bir kitab, bir gerçək dünya” devizi də təsadüfi seçilməyib. Rəqəmsal dünyanın insan həyatını sürətlə əhatə etdiyi, diqqətin saniyələr içində bir görüntüdən digərinə keçdiyi zamanda kitabın əhəmiyyəti azalmır, əksinə, başqa bir məna qazanır. Kitab insana dayanmağı, düşünməyi, bir fikrin arxasınca getməyi, hadisələrə başqa insanların gözü ilə baxmağı öyrədir.
Ekranda qarşımıza saysız-hesabsız məlumat çıxa bilər. Amma məlumat bolluğu heç də həmişə düşüncə dərinliyi yaratmır. Kitab isə oxucudan vaxt, diqqət və iştirak tələb edir. Onunla münasibətimiz təkcə oxuduğumuz sətirlərdən ibarət deyil; bəzən bir cümlə, bir obraz, bir fikir uzun müddət düşüncəmizdə yaşayır, dünyaya baxışımızı dəyişir. Ona görə də uşaqları kitabla tanış etmək, onlara oxumağı sevdirmək sadəcə təhsil məsələsi deyil, gələcəyin düşünən, sorğulayan və müstəqil qərar verə bilən insanlarını yetişdirmək məsələsidir. Sərginin uşaqlara və mütaliə mədəniyyətinə xüsusi diqqət ayırması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir.
Amma burada bir məqamı da unutmayaq ki, uşağa kitabı sevdirmək üçün ona sadəcə kitab almaq kifayət etmir. Uşaq evdə böyüklərin kitab oxuduğunu görməli, məktəbdə oxuduğu əsər haqqında sərbəst danışa bilməli, kitabı məcburi tapşırıqdan daha artıq bir şey kimi tanımalıdır. Kitab oxumaq cəza, qiymət və ya hesabat vasitəsi deyil, zövq və kəşf imkanı olmalıdır. Sərgilər bu münasibətin formalaşmasına təkan verə bilər, amma onun davamını ailədə, məktəbdə və bütövlükdə cəmiyyətdə axtarmaq lazımdır.
Kitab sərgilərinin əhəmiyyətindən danışarkən bir həqiqəti də nəzərə almalıyıq: belə tədbirlərin uğuru yalnız bir neçə gün ərzində toplaşan ziyarətçilərlə ölçülməməlidir. Həftəsonu yaranan izdiham sevindiricidir. Lakin daha vacib sual budur: sərgidən çıxan insanlar sonrakı həftə də kitab oxuyacaqlarmı? Bu gün aldıqları kitabları bitirdikdən sonra yenilərini axtaracaqlarmı? Uşaqların sərgidə yaranan həvəsi gündəlik vərdişə çevriləcəkmi?
Əgər kitab sərgisinin yaratdığı maraq tədbir başa çatan kimi sönürsə, deməli, görüləsi işlər hələ çoxdur. Əgər bu maraq yeni oxucuların yaranmasına, kitab mağazalarına və kitabxanalara müraciətlərin artmasına, müəlliflərlə görüşlərin davam etməsinə, məktəblərdə mütaliə mühitinin güclənməsinə səbəb olursa, onda sərginin təsiri öz zaman çərçivəsini aşır.
Buna görə də kitab sərgiləri təkcə illik tədbir kimi deyil, daha geniş mədəni siyasətin bir hissəsi kimi düşünülməlidir. İl ərzində kitab təqdimatları, mütaliə klubları, müəlliflərlə açıq söhbətlər, məktəblərdə müzakirələr, regionlarda kitab günləri təşkil edilməlidir. Kitabxanalar yalnız kitab saxlanılan yerlər deyil, insanların mütaliə ətrafında bir araya gəldiyi canlı mədəniyyət məkanlarına çevrilməlidir. Nəşriyyatlarla oxucular arasındakı əlaqə də sərginin yeddi günü ilə məhdudlaşmamalıdır.
Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisinin artıq on ikinci dəfə keçirilməsi özü də mühüm məqamdır. Bu, müəyyən bir ənənənin formalaşdığını göstərir. Builki sərgidə 32 ölkənin, 148 yerli və 59 xarici iştirakçının təmsil olunması, proqramda təqdimatlardan imza günlərinə, müzakirələrdən müxtəlif mədəni tədbirlərə qədər geniş fəaliyyətlərin yer alması kitabın həm milli, həm də beynəlxalq mədəni əlaqələr baxımından imkanlarını nümayiş etdirir. İndi əsas vəzifə bu ənənəni daha da gücləndirmək, sərginin yaratdığı enerjini ilboyu davam edən mütaliə hərəkatına çevirməkdir.
Bir məsələ də var. Kitaba marağı yalnız oxucunun üzərinə qoymaq olmaz. Keyfiyyətli nəşrlərin əlçatanlığı, kitab qiymətləri, kitabxanaların imkanları, tərcümə ədəbiyyatının zənginliyi, yerli müəlliflərin tanıdılması və nəşriyyatların davamlı fəaliyyəti də bu mühitin ayrılmaz hissəsidir. Kitab oxumağı təbliğ ediriksə, kitabı tapmağı və əldə etməyi də asanlaşdırmalıyıq. İnsanlara “oxuyun” deməklə kifayətlənməməli, oxumaq istəyənlər üçün imkanları genişləndirməliyik.
Sərgi sabah başa çatacaq. Stendlər yığışdırılacaq, kitablar öz yerlərinə qayıdacaq, izdiham seyrələcək. Ancaq əsl nəticə bundan sonra bəlli olacaq. Çünki kitab bayramının ən böyük uğuru sərgi zalının nə qədər dolu olması deyil, o zaldan çıxan insanların həyatında kitabın nə qədər yer tutmasıdır.
Kitab sərgisi ildə bir dəfə keçirilə bilər, amma mütaliə bayramı hər gün yaşanmalıdır. Sərgidən geriyə yalnız alınmış kitablar və çəkilmiş şəkillər deyil, davam edən oxu həvəsi, yeni düşüncələr və möhkəmlənən bir mədəniyyət qalmalıdır. Əslində, kitab sərgisinin ən gözəl davamı da elə budur: qapılar bağlanandan sonra kitabların açıq qalması.
Elmar
Gununsesi.info
