Son zamanlar sosial şəbəkələrdən əldə edilən gəlirlərin vergiyə cəlb olunması məsələsi müzakirələrə səbəb olur.
Model Səmranın TikTok-dan qazandığı pullara görə vergi ödəmək məsələsinə etiraz etməsi də bu mövzunu yenidən gündəmə gətirib.
Onun fikrincə, kontenti özü yaradır, öz zəhmətini sərf edir və qazandığı pulun vergiyə cəlb olunması düzgün deyil.
Bəs doğrudanmı, insan öz əməyi ilə qazandığı pula görə vergi ödəməməlidir?
İlk baxışdan bu etiraz müəyyən qədər məntiqli görünür. Çünki sosial şəbəkələrdə kontent yaratmaq heç də asan iş deyil. İnsan ideya düşünür, çəkiliş edir, vaxtını və enerjisini sərf edir, izləyici kütləsi formalaşdırır və nəticədə gəlir əldə edir. Bütün bunların arxasında şəxsi əmək, yaradıcılıq və bəzən ciddi maliyyə xərcləri dayanır. Buna görə də kontent yaradıcılarının qazandıqları pulun tamamilə öz zəhmətlərinin nəticəsi olduğunu düşünmələri başadüşüləndir. Lakin burada bir məsələni nəzərdən qaçırmaq olmaz ki, insanın öz əməyi ilə gəlir əldə etməsi həmin gəlirin avtomatik olaraq vergidən azad olması demək deyil.
Cəmiyyətdə müxtəlif peşə sahibləri öz bilik və bacarıqları hesabına pul qazanırlar.
Müəllim dərs deyir, həkim xəstələri müalicə edir, sahibkar məhsul istehsal edir, rəssam əsər yaradır. Onların hər biri öz əməyinin qarşılığında gəlir əldə edir. Əgər sosial şəbəkələr vasitəsilə pul qazanan şəxslər yalnız kontenti özlərinin yaratdığını əsas gətirərək vergidən tamamilə azad edilməlidirlərsə, onda digər peşə sahiblərinə münasibətdə də eyni prinsip tətbiq olunmalıdır. Bu isə vergi sistemində bərabərlik və ədalət məsələsini ortaya çıxarır.
Vergilərin əsas məqsədi dövlət büdcəsini formalaşdırmaq və ictimai xidmətlərin maliyyələşdirilməsini təmin etməkdir. Təhsil, səhiyyə, yollar, ictimai təhlükəsizlik və digər sahələr müəyyən maliyyə vəsaiti tələb edir. Bu xidmətlərdən cəmiyyətin müxtəlif üzvləri faydalanırlar. Buna görə də gəlir əldə edən şəxslərin qanunla müəyyən edilmiş qaydada vergiyə cəlb olunması ümumi iqtisadi sistemin vacib hissəsidir. Sosial şəbəkələrdən gəlir əldə edən şəxslərin bu sistemdən tamamilə kənarda qalması digər vergi ödəyicilərinə qarşı bərabərsizliyə səbəb ola bilər.
Bununla belə, bütün gəlirlərə eyni yanaşmaq da düzgün deyil. Məsələn, ay ərzində cüzi məbləğ qazanan bir kontent yaradıcısı ilə böyük reklam müqavilələri bağlayan və yüksək gəlir əldə edən məşhur influenserin imkanları eyni deyil. Üstəlik, kontent yaradıcıları çəkiliş avadanlığı, montaj, işıqlandırma və digər zəruri ehtiyaclar üçün vəsait xərcləyə bilərlər. Vergi sistemi bu xərcləri qanunun icazə verdiyi çərçivədə nəzərə almalıdır. Əks halda, insanın faktiki qazancı ilə vergitutma zamanı əsas götürülən məbləğ arasında fərq yarana bilər.
Digər mühüm məsələ sosial şəbəkələrdən əldə olunan gəlirlərin növüdür. Reklamdan qazanılan pul, sponsorluq ödənişi, canlı yayım zamanı göndərilən virtual hədiyyələr və şəxsi münasibətlər əsasında verilən həqiqi hədiyyələr eyni məzmuna malik deyil. Buna görə də onların hər birinin hüquqi mahiyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir. Vergi qaydaları aydın olmalı, insanlar hansı gəlirə görə və hansı şərtlərlə vergi ödəməli olduqlarını əvvəlcədən bilməlidirlər.
Mənim fikrimcə, burada əsas məsələ verginin mövcudluğu deyil, onun nə dərəcədə ədalətli olmasıdır. Dövlət sosial şəbəkələrdən gəlir əldə edən şəxslərin vergi öhdəliklərini müəyyən edə bilər, lakin bunu edərkən onların qazanc səviyyəsini, fəaliyyət xüsusiyyətlərini və zəruri xərclərini nəzərə almalıdır. Kiçik gəlirləri olan şəxslər üçün sadələşdirilmiş hesabat qaydaları və qanuni güzəştlər tətbiq oluna bilər. Eyni zamanda, yüksək gəlir əldə edən şəxslərin də digər iqtisadi fəaliyyət iştirakçıları kimi öz öhdəliklərini yerinə yetirməsi təmin edilməlidir.
Digər tərəfdən, dövlət yalnız vergi tələb etməklə kifayətlənməməli, vətəndaşlarda bu sistemə etimad da yaratmalıdır. İnsanlar ödədikləri vergilərin cəmiyyətin inkişafına xidmət etdiyini görməli və qanunların hamıya bərabər tətbiq olunduğuna inanmalıdırlar. Əgər vergi qaydaları mürəkkəb, anlaşılmaz və qeyri-mütənasibdirsə, bu, insanlarda narazılıq yarada bilər. Buna görə də kontent yaradıcılarının problemlərini dinləmək, onların fəaliyyətinə uyğun hüquqi mexanizmlər hazırlamaq vacibdir.
Bir sözlə, sosial şəbəkələrdən əldə edilən gəlirlərin vergiyə cəlb olunmasını bütövlükdə yanlış hesab etmək olmaz. İnsanın öz kontentini yaratması və öz zəhməti ilə pul qazanması onun vergi öhdəliyini avtomatik aradan qaldırmır. Lakin bu, bütün gəlirlərin istisnasız və eyni qaydada vergiyə cəlb edilməli olduğu mənasına da gəlmir. Əsas məqsəd dövlətin maraqları ilə vətəndaşın əməyinin bəhrəsini əldə etmək hüququ arasında tarazlıq yaratmaqdır. Məncə, ən doğru yol vergidən tamamilə imtina etmək deyil, kiçik gəlir əldə edənləri qoruyan, yüksək gəlirləri ədalətli şəkildə vergiyə cəlb edən və hər kəs üçün aydın olan vergi sistemi qurmaqdır. Çünki ədalətli vergi siyasəti həm dövlətin inkişafına, həm də insanların öz zəhməti ilə gəlir əldə etmək istəyinə xidmət etməlidir.
Elmar
Gununsesi.info
