MilliÖn ödəniş terminalları vasitəsilə 500 manatdan artıq məbləğdə ödəniş və pul köçürmələri zamanı şəxsiyyətin təsdiqlənməsi tələbinin tətbiqi ilk baxışdan texniki yenilik kimi görünə bilər.
Əslində isə bu qərar gündəlik maliyyə davranışımıza, nağd puldan istifadəyə və şəxsi məlumatlarımızın qorunmasına münasibətimizə təsir edəcək.
Burada əsas məsələ 500 manat deyil. Əsas məsələ vətəndaşın öz pulunu necə, harada və hansı şərtlərlə istifadə edə bilməsidir.
İndiyədək MilliÖn terminalları vasitəsilə müəyyən ödənişləri və pul köçürmələrini şəxsiyyət məlumatlarını təqdim etmədən həyata keçirmək mümkün idi. Yeni tələb isə 500 manatı keçən əməliyyatlarda şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsini nəzərdə tutur.
Beləliklə, anonim maliyyə əməliyyatlarının imkanları məhdudlaşdırılır. Bu yanaşmanın arxasında bir neçə məqsəd dayana bilər. Çirkli pulların yuyulmasının qarşısının alınması, qanunsuz maliyyə dövriyyəsinin izlənməsi, dələduzluq hallarının azaldılması və şübhəli əməliyyatların müəyyənləşdirilməsi.
Bunlar müasir maliyyə sisteminin təhlükəsizliyi baxımından başadüşülən məqsədlərdir. Lakin təhlükəsizlik naminə tətbiq olunan hər mexanizmin vətəndaş üçün yaratdığı əlavə yük də nəzərə alınmalıdır.
Əvvəla, 500 manatdan artıq ödəniş etmək istəyən şəxs şəxsiyyətinin təsdiqlənməsi prosedurundan keçməli olacaq. Bu, müəyyən hallarda əməliyyatın vaxtını uzada, əlavə texniki prosedurlar yarada bilər.
İkincisi, insanlar alternativ ödəniş vasitələrinə daha çox üz tuta bilərlər. Bank kartları, mobil bankçılıq və digər rəqəmsal ödəniş imkanlarından istifadə arta bilər.
Üçüncüsü, vətəndaşlar maliyyə əməliyyatlarını əvvəlkindən daha planlı həyata keçirməyə məcbur qala bilərlər. Xüsusilə bank hesabı olmayan, əsasən nağd puldan istifadə edən və ya terminallar vasitəsilə müntəzəm olaraq iri məbləğdə ödəniş edən insanlar üçün bu dəyişiklik daha hissolunan olacaq.
Bu qərarın müsbət tərəfi maliyyə əməliyyatlarının şəffaflığının artmasıdır. Kim tərəfindən, hansı məbləğdə və hansı istiqamətdə pul köçürüldüyünün müəyyənləşdirilməsi maliyyə cinayətləri ilə mübarizəyə kömək edə bilər.
Ancaq digər tərəfdən, şəxsiyyət məlumatlarının təhlükəsizliyi məsələsi ortaya çıxır. Vətəndaşın kimlik məlumatları hansı sistemdə saxlanılacaq? Bu məlumatlara kimlərin çıxışı olacaq? Onlar nə qədər müddət qorunacaq? Məlumatların üçüncü tərəflərin əlinə keçməsinin qarşısı necə alınacaq?
Bunlar cavabsız qala bilməyəcək suallardır.
Digər mühüm məsələ isə rəqəmsal imkanlara çıxışdır. Hamının bank kartı, smartfonu və ya mobil bankçılıqdan istifadə vərdişi yoxdur. Xüsusilə yaşlı insanlar, ucqar ərazilərdə yaşayanlar və bank xidmətlərindən məhdud istifadə edənlər üçün terminallar gündəlik zərurətdir. Yeni tələblər həmin insanların maliyyə xidmətlərinə çıxışını çətinləşdirməməlidir.
Bir məqamı da unutmayaq. 500 manatdan artıq əməliyyatın şəxsiyyətin təsdiqi ilə aparılması vətəndaşın həmin məbləği xərcləməsinə qadağa qoyulması demək deyil.
Söhbət əməliyyatın identifikasiyasından gedir. Bu fərqi düzgün anlamaq lazımdır.
Dövlət maliyyə təhlükəsizliyini təmin etməlidir, vətəndaş isə öz pulundan rahat və maneəsiz istifadə edə bilməlidir. Bu iki məqsəd bir-birinə zidd deyil. Sadəcə, tətbiq olunan mexanizmlər düzgün qurulmalıdır.
Əgər şəxsiyyətin təsdiqlənməsi prosesi sürətli, əlçatan və təhlükəsiz olarsa, bu yenilik maliyyə sisteminin şəffaflaşmasına xidmət edə bilər. Əks halda, əlavə növbələr, texniki problemlər, məlumat təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar və alternativ yollar axtaran vətəndaşlar meydana çıxacaq.
Bir sözlə, məsələ 500 manatdan artıq pul köçürmək üçün şəxsiyyət vəsiqəsi göstərməkdən ibarət deyil. Məsələ maliyyə şəffaflığı ilə şəxsi azadlıq, təhlükəsizliklə rahatlıq arasında düzgün sərhəd müəyyənləşdirməkdir.
Vətəndaşın pulu üzərində sərəncam vermək hüququ qorunmalı, bu hüququn həyata keçirilməsi isə qanuni və şəffaf maliyyə mexanizmləri ilə təmin edilməlidir. Təhlükəsizlik vətəndaşın həyatını asanlaşdırdığı qədər dəyərlidir, onu lazımsız prosedurların əsirinə çevirdiyi qədər yox.
Elmar
Gununesi.info












