Meyxanaçı Balaəlinin həmkarı Xosrova meyxana deyildiyi vaxt su şüşəsi atması sadəcə bir əsəb partlayışı kimi qiymətləndirilməməlidir. Çünki burada söhbət iki insanın mübahisəsindən daha böyük bir məsələ – söz sənətinin mahiyyətindən və təfəkkür mədəniyyətindən gedir.
Meyxana sözlə meydan qurmaq sənətidir. Meyxanaçı qarşısındakını susdurmaq üçün əlini deyil, sözünü işə salmalıdır. Cavab vermək istəyirsə, qafiyə ilə versin, etirazı varsa, misra ilə etsin, üstün gəlmək istəyirsə, fikri ilə üstün gəlsin. Fiziki hərəkət isə sözün çatmadığı yerdə meydana çıxan zəif arqumentdir.
Əgər iki meyxanaçı söz yarışının ortasında dalaşırsa, burada ən böyük uduzan tərəf yalnız tərəflər deyil, meyxananın özü olur. Çünki meyxana tarixən sözün çevikliyinə, hazırcavablılığa, məntiqə və qarşı tərəfin fikrinə cavab vermək qabiliyyətinə söykənib. Sözə sözlə cavab vermək əvəzinə su şüşəsi ilə cavab vermək isə həmin mədəniyyətin məntiqinə ziddir.
Burada Balaəliyə tənqid xüsusilə ona görə ünvanlanmalıdır ki, sənətçinin davranışı onun sənətindən ayrı deyil. Meyxanaçı cəmiyyət qarşısında yalnız qafiyə deyən adam deyil, eyni zamanda sözün məsuliyyətini daşıyan adamdır. Meydanın emosiyası yüksək ola bilər, rəqabət sərt ola bilər, hətta sözlər toxuna bilər. Amma bütün bunların içində əsas sınaq insanın özünü idarə etməsidir.
Əsl meyxanaçı üçün ən çətin qafiyə bəzən qarşı tərəfə cavab vermək yox, öz əsəbinə cavab verməməkdir.
Meyxananın fəlsəfəsi bir növ belədir:
Sözün varsa, de. Fikrin varsa, sübut et. Cavabın varsa, qafiyəyə çevir. Amma əlinə keçəni atma.
Çünki söz sənətində fiziki hərəkət başladığı anda sözün məğzi itir.
Balaəlinin Xosrova su şüşəsi atması, əgər hadisə həqiqətən bu şəkildə baş veribsə, təkcə etik baxımdan yox, təfəkkür baxımından da tənqid olunmalıdır. İnsan öz fikrini ifadə etmək üçün sözə sahibdirsə, niyə şüşəyə ehtiyac duyur? Meyxanaçı üçün bu, sadə bir sual deyil. Bu, sənətin özünə verilən imtahandır.
Meyxanaçı rəqibinə qalib gəlməyə çalışa bilər. Amma rəqibini fiziki hərəkətlə susdurmaq qələbə deyil. Əsl qələbə odur ki, qarşı tərəf sənin misrana cavab tapa bilməsin.
Meyxana deyilən yerdə dalaşmaq olar?
Emosional olaraq insanın nə yaşadığını başa düşmək olar. Amma sənət baxımından cavab aydındır: meyxananın meydanında ən ağır zərbə belə söz olmalıdır.
Şüşə qırılar, su tökülər, dava unudular. Amma sənətçinin davranışı yadda qalar.
Ona görə Balaəliyə deyiləsi ən ciddi söz budur:
Sən meyxanaçı olaraq əlinə şüşə yox, mikrofon almısan. Mikrofonun haqqını şüşə ilə ödəmə.
Elmar
Gununsesi.info
