Yeni dərs ilinin başlaması ilə məktəblərin qarşısında yenidən uşaqların səsi, valideynlərin həyəcanı və təhsil qayğıları canlanır.
Amma hər yeni dərs ili ilə birlikdə bir problem də yenidən gündəmə gəlir: məktəb çantalarının həddindən artıq ağır olması.
Bəzən ibtidai sinif şagirdinin çantasına baxanda insan düşünür: bu çantanı uşaq daşıyır, yoxsa uşaq çantanı?
Məsələ sadəcə bir neçə kiloqram artıq çəki deyil. Fiziki cəhətdən hələ formalaşmaqda olan uşağın hər gün ağır yük daşıması onun üçün real fiziki çətinlik yaradır. Xüsusilə balaca və fiziki cəhətdən zəif uşaqlar məktəbə gedib-gələn zaman bu yükü daha ağır hiss edirlər. Valideynlərin narazılığı da məhz buradan yaranır.
Niyə çantalar bu qədər ağırlaşır?
Əsas səbəblərdən biri dərs prosesinin təşkilindədir. Uşaq bir gün ərzində bir neçə fənn keçir və hər fənn üçün ayrıca dərslik, iş dəftəri, dəftər, albom, qələm qutusu və digər ləvazimatlar tələb oluna bilir.
Bunun üzərinə məktəbin və müəllimin verdiyi əlavə tapşırıqlar, müxtəlif vəsaitlər, bəzən isə uşağın çantasında gün ərzində istifadə olunmayan kitab və dəftərlərin qalması əlavə olunur.
Başqa bir problem isə məktəb, müəllim və valideyn arasında koordinasiyanın kifayət qədər sistemli olmamasıdır. Uşaq sabah hansı kitabı gətirməli olduğunu özü müəyyən etməli olduqda, ən təhlükəsiz yolu seçir: hamısını çantasına qoyur.
Beləliklə, problem bir uşağın və ya bir valideynin problemi olmaqdan çıxır və məktəb sisteminin təşkilati məsələsinə çevrilir.
Bəs bunun həlli nədir?
Ən sadə həll uşağa “az kitab götür” demək deyil. Çünki bu zaman məsuliyyət yenə uşağın üzərinə qoyulur.
Məsələyə sistemli yanaşmaq lazımdır.
Birincisi, məktəblərdə çanta çəkisi ilə bağlı konkret nəzarət mexanizmi olmalıdır. Şagirdin yaşına və fiziki xüsusiyyətlərinə uyğun qəbul edilə bilən çəki həddi müəyyənləşdirilməli və məktəb rəhbərliyi bunun icrasına nəzarət etməlidir.
İkincisi, dərsliklərin və iş dəftərlərinin rəqəmsal alternativlərindən daha səmərəli istifadə etmək mümkündür. Hər şeyi rəqəmsallaşdırmaq lazım deyil. Amma uşağın hər gün bütün materialları fiziki formada daşıması məcburiyyətini azaltmaq olar.
Üçüncüsü, məktəblərdə şəxsi dolab və ya saxlanc yerlərinin yaradılması ciddi şəkildə düşünülməlidir. Uşaq hər gün istifadə etməyəcəyi kitabları evdən məktəbə, məktəbdən isə yenidən evə daşımaq məcburiyyətində qalmamalıdır.
Dördüncüsü, dərs cədvəli daha düzgün planlaşdırılmalıdır. Əgər müəyyən günlərdə uşağın çantasına çoxlu sayda kitab və dəftər yığılırsa, cədvəlin və materialların istifadəsinin yenidən təşkili yükü azalda bilər.
Beşincisi, müəllimlər arasında koordinasiya vacibdir. Bir müəllim “kitabı gətir”, digəri “iş dəftərini gətir”, üçüncüsü əlavə vəsait tələb etdikdə bütün yük nəticədə uşağın çiyninə düşür.
Ən vacib məsələ isə budur:
Məktəb uşağa yalnız bilik verməməlidir. Məktəb həm də uşağın sağlamlığını və təhlükəsizliyini düşünən bir mühit olmalıdır.
Biz uşaqlara “təhsil sizin gələcəyinizdir” deyirik. Amma gələcəyə gedən uşağın çiyninə bu gün həddindən artıq yük qoymamalıyıq.
Valideynin narazılığına “çanta ağırdırsa, artıq əşyaları götürməsin” cavabı vermək asandır. Çətin olan isə soruşmaqdır:
Niyə uşaq hər gün bu qədər əşyanı özü ilə daşımalıdır?
Əgər bir problem hər dərs ilinin əvvəlində yenidən ortaya çıxırsa, deməli, artıq ayrı-ayrı valideynlərin şikayəti kimi yox, sistemli şəkildə həll edilməli olan məsələ kimi qəbul edilməlidir.
Uşağın çiynində məktəb çantası olmalıdır, məktəbin bütün təşkilati yükü yox.
Çünki uşağın məktəbə gedərkən daşımalı olduğu ən böyük yük çantası deyil, öyrənmək həvəsi və arzusu olmalıdır.
Elmar
