ABŞ-da keçirilən 2026-cı il aralıq Konqres seçkilərinin nəticələri Vaşinqtonda siyasi qüvvələr nisbətini dəyişib.
Demokratların həm Nümayəndələr Palatasında, həm də Senatda nəzarəti ələ keçirməsi Donald Tramp administrasiyası üçün ciddi siyasi məhdudiyyətlər yaradır.
Bu nəticə, şübhəsiz ki, ABŞ-ın xarici siyasətinə, xüsusilə də Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə bağlı yanaşmasına təsirsiz ötüşməyəcək.
Lakin əsas sual budur ki, Demokratların qələbəsi Ukrayna üçün həqiqətən yeni dəstək mərhələsinin başlanğıcıdırmı, yoxsa bu nəticənin Kiyev üçün yaratdığı gözləntilər reallıqdan daha böyükdür?
Noyabrın 3-də keçirilən seçkilərdə Demokratların əldə etdiyi nəticə ABŞ siyasi sistemində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Reuters-in məlumatına görə, Demokratlar hər iki palatada çoxluğu təmin edərək 2027-ci ilin yanvarından etibarən Konqresin gündəliyinə daha ciddi nəzarət etmək imkanı qazanıblar. Seçkilərdə seçicilərin əsas narazılıqları arasında yaşayış xərclərinin artması, İran müharibəsi və Tramp administrasiyasının siyasəti xüsusi yer tutub.
Ukrayna məsələsi isə bu seçkilərin nəticələrindən sonra Vaşinqtonun siyasi gündəliyində yenidən ön plana çıxa biləcək istiqamətlərdən biridir.
Demokratlar ənənəvi olaraq Ukraynanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün müdafiəsini, Kiyevə hərbi və maliyyə yardımının davam etdirilməsini dəstəkləyən mövqeləri ilə seçilirlər. Bununla belə, partiya daxilində yardımın həcmi, maliyyələşmə mexanizmləri və müharibənin hansı şərtlərlə başa çatdırılması məsələlərində fərqli yanaşmalar mövcuddur.
Burada diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, Demokratların qələbəsi Trampın Ukrayna siyasətini avtomatik dəyişdirmək demək deyil. ABŞ-da prezident xarici siyasətin müəyyənləşdirilməsində, silahlı qüvvələrin idarə olunmasında və beynəlxalq danışıqların aparılmasında geniş səlahiyyətlərə malikdir. Konqres isə büdcə vəsaitlərinin ayrılması, hərbi yardımların maliyyələşdirilməsi, sanksiyalar və qanunvericilik vasitəsilə bu siyasətə təsir göstərə bilər.
Başqa sözlə, Demokratlar Ukraynaya yardımın artırılması istiqamətində siyasi təzyiq imkanları əldə etsələr də, Ağ Evin mövqeyini tamamilə öz iradələrinə tabe etdirə bilməyəcəklər.
Üstəlik, Konqresdə çoxluğun dəyişməsi ilə real qərarların qəbul olunması arasında müəyyən zaman fərqi də var. Yeni seçilmiş Konqres yalnız 2027-ci il yanvarın 3-də fəaliyyətə başlayacaq. Hətta bundan sonra belə, Demokratların irəli sürəcəyi qanun layihələrinin qəbul edilməsi üçün əlavə siyasi razılaşmalara ehtiyac olacaq. Senatda bir çox qanunvericilik təşəbbüslərinin irəliləməsi üçün 60 səs tələbi, prezidentin isə qanunlara veto qoymaq səlahiyyəti mövcud maneələrdəndir.
Digər mühüm istiqamət Rusiyaya qarşı sanksiyalar məsələsidir. Demokratların Konqresdəki üstünlüyü Rusiyanın enerji ixracına, maliyyə sektoruna və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinə qarşı əlavə məhdudiyyətlərin müzakirəsini sürətləndirə bilər.
Bununla belə, sanksiyaların sərtləşdirilməsi də Ağ Evlə münasibətlərdən, ABŞ-ın iqtisadi maraqlarından və beynəlxalq tərəfdaşlarla koordinasiyadan asılı olacaq.
Ancaq məsələnin digər tərəfi də var. Tramp administrasiyasının Ukrayna müharibəsinə yanaşması yalnız Respublikaçılar Partiyasının Konqresdəki üstünlüyü ilə bağlı deyildi. Prezidentin müharibənin dayandırılması, danışıqların başlanması və ABŞ-ın xarici siyasət prioritetlərinin dəyişdirilməsi ilə bağlı öz yanaşması mövcuddur. Demokratların qələbəsi bu yanaşmaya qarşı institusional müqaviməti gücləndirə bilər, lakin Trampın siyasi kursundan tamamilə imtina edəcəyinə zəmanət vermir.
Üstəlik, ABŞ cəmiyyətində də Ukraynaya yardım məsələsi birmənalı qarşılanmır. Demokratlar arasında Kiyevə dəstəyin davam etdirilməsini vacib hesab edən qüvvələr olsa da, Amerika vergiödəyicilərinin vəsaitlərinin xarici müharibələrə yönəldilməsinə ehtiyatla yanaşan siyasətçilər də mövcuddur. Buna görə də yeni Konqresdə Ukrayna məsələsi partiyalararası mübarizənin və daxili siyasi razılaşmaların predmetinə çevrilə bilər.
Digər tərəfdən, seçkilərin nəticələri Moskva üçün də müəyyən siyasi mesaj daşıyır. Demokratların hər iki palatada üstünlük əldə etməsi ABŞ daxilində Rusiyaya münasibətdə daha sərt mövqelərin yenidən güclənməsi ehtimalını gündəmə gətirir. Lakin bunu Vaşinqtonun dərhal yeni sanksiyalar tətbiq edəcəyi və ya Ukraynaya əvvəlki həcmdə hərbi yardım göstərəcəyi kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Rusiya da öz növbəsində ABŞ daxilindəki siyasi parçalanmadan və Tramp administrasiyası ilə Demokratlar arasında yarana biləcək fikir ayrılıqlarından diplomatik üstünlük əldə etmək üçün istifadə etməyə çalışa bilər.
Burada Avropanın mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə Ukraynaya dəstək məsələsində Avropa dövlətlərinin üzərinə düşən məsuliyyət artıb. ABŞ-da siyasi kursun dəyişməsi və ya Konqreslə Ağ Ev arasında fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi Avropanı təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində daha böyük məsuliyyət götürməyə sövq edə bilər. Bu baxımdan, Kiyev üçün yalnız Vaşinqtondakı siyasi dəyişikliklərə ümid bağlamaq kifayət etməyəcək. Ukraynanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi, Avropa ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi və alternativ dəstək mexanizmlərinin yaradılması da mühüm olaraq qalacaq.
Konrekt desək, Demokratların ABŞ Konqres seçkilərində qələbəsini Ukraynanın dərhal xilas edilməsi kimi deyil, Kiyevin Vaşinqtondakı siyasi və institusional imkanlarının genişlənməsi kimi qiymətləndirmək daha doğru olardı.
Bu nəticə Tramp administrasiyasının Ukrayna siyasətinə nəzarəti gücləndirə, hərbi yardım məsələsini yenidən gündəmə gətirə və Rusiyaya qarşı daha sərt addımların müzakirəsinə şərait yarada bilər. Lakin bütün bunların real nəticəyə çevrilməsi Konqreslə Ağ Ev arasında münasibətlərin necə inkişaf edəcəyindən, ABŞ-ın büdcə prioritetlərindən və müharibənin geosiyasi dinamikasından asılı olacaq.
Əslində, Ukrayna üçün əsas məsələ Demokratların qələbəsinin yaratdığı siyasi fürsətdən nə dərəcədə istifadə edə bilməkdir. Çünki ABŞ-da hakimiyyət balansının dəyişməsi Kiyevin problemlərini avtomatik həll etmir.
Sadəcə, Ukraynanın Vaşinqtonda öz maraqlarını müdafiə etmək üçün əlavə siyasi imkanlar əldə etməsinə şərait yaradır.
Elmar
