Bu yaxınlarda yazıçı Ayvaz Ayvaz yol gedərkən başqa insanların başqalarının övladlarına etdiyi davranışları qınayan yazı yazmışdı.
Həmin yazı müzakirələrə də səbəb oldu. Bəziləri burada pis heç nə olmadığını bilrsə də, xeyli insan da dəstək vermişdi.
Bəs görəsən, başqalarının övladların göstərilən xoş bir niyyət həm də lazım deyilmi?
Ümumiyyətlə, uşaqlarla bağlı ictimai davranış mədəniyyəti, xüsusilə şəxsi sərhədlərin gözlənilməsi məsələsi, həm təhlükəsizlik, həm də psixoloji rahatlıq baxımından çox həssas mövzudur. Bu mövzuda əsas prinsip sadədir: uşaq da insandır və onun bədəni, emosional rahatlığı və qərarvermə hüququ hörmətə layiqdir.
Bir çox insanlar yaxşı niyyətlə hərəkət etdiyini düşünərək uşaqlara toxunur, onları öpür, qucağına alır və ya diqqət cəlb edən hərəkətlər edir. Lakin niyyət “xoş olmaq” olsa belə, bu davranışın qarşı tərəfdə, xüsusilə uşaqda yaratdığı hiss həmişə nəzərə alınmalıdır. Uşaq bu vəziyyətdə nə “yox” deməyi rahat bacarır, nə də öz sərhədini müdafiə etməyi. Bu səbəbdən məsuliyyət tamamilə böyüklərin üzərinə düşür.
Şəxsi toxunulmazlıq anlayışı uşaqlıqdan formalaşır. Əgər uşaq kiçik yaşdan öyrənirsə ki, istənilən yad insan ona yaxınlaşıb toxuna, qucaqlaya və ya onu narahat edə bilər, bu, gələcəkdə həm sərhəd hissini zəiflədir, həm də “razılıq” anlayışını bulanıqlaşdırır. Halbuki sağlam sosial inkişaf üçün uşaq öz bədəni üzərində nəzarətin ona aid olduğunu hiss etməlidir.
Digər bir vacib məsələ emosional təhlükəsizlikdir. Uşaqlar gözlənilməz yaxınlaşmalara qarşı çox həssasdır. Tanımadığı birinin qəfil qucaqlaması, öpməsi və ya onu zorla diqqət mərkəzinə çəkməsi uşaqda qorxu, çaşqınlıq və narahatlıq yarada bilər. Böyüklər üçün “şirin jest” kimi görünən bir hərəkət uşaq üçün stresli bir təcrübəyə çevrilə bilər.
Bundan başqa, valideynlərin qərarlarına hörmət də əsas prinsip olmalıdır. Uşağın nə yeməsi, hara getməsi, necə davranması və kimlə necə təmasda olması barədə əsas məsuliyyət valideynə aiddir. Kənar şəxslərin bu qərarlara müdaxiləsi, hətta “məsləhət” və ya “zarafat” formasında olsa belə çox vaxt sərhəd pozuntusu kimi qəbul olunur. Çünki bu, valideynin rolunu kölgəyə salır və uşağın yanında əlavə təzyiq yaradır.
Cəmiyyətdə tez-tez müşahidə olunan “yaxşı niyyətli müdaxilə” mədəniyyəti əslində sərhəd anlayışının zəifliyindən qaynaqlanır. İnsanlar bəzən ictimai məkanlarda uşağa toxunmağı, onu qucaqlamağı və ya onunla fiziki kontakt qurmağı normal hesab edir. Halbuki müasir sosial norma getdikcə daha aydın şəkildə bunu vurğulayır: tanımadığın bir uşağa fiziki yaxınlıq yalnız valideynin açıq icazəsi ilə olmalıdır.
Nəticə olaraq, uşaqlarla bağlı ən sağlam yanaşma sadə, lakin çox vacib bir prinsipə dayanır: icazəsiz yaxınlıq yoxdur. Nə toxunmaq, nə öpmək, nə də uşağı narahat edə biləcək davranışlar “zarafat” və ya “mehribanlıq” adı altında normal sayılmamalıdır. Uşağın rahatlığı, təhlükəsizliyi və valideynin qərarlarına hörmət hər şeydən öncə gəlir. Bu sərhədlərə əməl edildikdə həm uşaqlar daha təhlükəsiz mühitdə böyüyür, həm də ictimai münasibətlər daha sağlam və hörmətə əsaslanan hala gəlir.
Elmar
