Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət son illərdə getdikcə daha çox narahatlıq doğurur. 2026-cı ilin ilk altı ayında ölkədə 40 798 körpənin doğulması bu məsələyə yenidən diqqət yetirməyə əsas verir.
İlk baxışdan 40 mindən çox doğum kifayət qədər böyük rəqəm kimi görünə bilər. Lakin məsələyə əvvəlki illərlə müqayisədə baxdıqda mənzərənin heç də ürəkaçan olmadığı aydın görünür.
Əsas problem doğulan uşaqların sayının ildən-ilə azalmasıdır.
2025-ci ilin ilk altı ayında Azərbaycanda 45 616 doğum qeydə alınmışdı. Bu il isə həmin müddətdə doğumların sayı 40 798 olub. Yəni cəmi bir il ərzində 4 818 daha az uşaq dünyaya gəlib. Bu, təxminən 10 faiz azalma deməkdir. Belə bir göstərici artıq təsadüfi dəyişiklik kimi deyil, diqqət tələb edən ciddi demoqrafik tendensiya kimi qiymətləndirilməlidir.
Doğumların azalmasının bir çox səbəbi var. Azərbaycanda gənclərin ailə qurması əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha gec yaşlara təsadüf edir. Bunun arxasında isə sosial və iqtisadi problemlər dayanır. Mənzil almağın çətinləşməsi, gəlirlərin ailənin bütün ehtiyaclarını qarşılamağa kifayət etməməsi, uşağın böyüdülməsi və təhsili ilə bağlı xərclərin artması gənclərin ailə və övlad sahibi olmaq qərarına təsir göstərir. İnsanlar əvvəlcə təhsil, iş, maddi sabitlik və mənzil məsələsini həll etməyə çalışırlar. Nəticədə ailə qurmaq və uşaq sahibi olmaq daha sonrakı mərhələyə keçir.
Bu vəziyyətin başqa bir tərəfi də ailələrin əvvəlki qədər çox uşaq sahibi olmamasıdır. Bir çox ailə üçün iki uşaq belə ciddi maliyyə məsuliyyəti hesab olunur. Uşağın dünyaya gəlməsi yalnız onun qidalanması ilə bitmir. Təhsil, səhiyyə, geyim, yaşayış şəraiti və digər xərclər ailənin üzərinə uzun illər davam edən maliyyə yükü qoyur. Buna görə də insanlar sahib olmaq istədikləri uşaqların sayını maddi imkanlarına uyğun müəyyənləşdirirlər.
Nikahların azalması da vəziyyəti daha mürəkkəb edir. 2026-cı ilin ilk yarısında Azərbaycanda 19 224 nikah qeydə alınıb. Bu göstəricinin də əvvəlki illə müqayisədə azalması ailə institutunda müəyyən dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Nikahların və doğumların azalması bir-biri ilə əlaqəli proseslərdir. İnsanlar daha gec ailə qurduqca, təbii olaraq, uşaqların dünyaya gəlməsi də gecikir və ailələrdə uşaqların sayı azala bilir.
Əslində, burada məsələ yalnız bugünkü doğum statistikası deyil. Bu gün dünyaya gələn uşaqlar Azərbaycanın gələcək əhalisidir. Əgər doğumların sayı davamlı şəkildə azalarsa, qarşıdakı illərdə əmək qabiliyyətli insanların sayı da aşağı düşə bilər. Bu isə əmək bazarına, iqtisadi inkişafa, sosial təminat sisteminə və pensiya sisteminə təsirsiz ötüşməyəcək. Əhalinin yaşlanması sürətlənə və işləyən insanların üzərinə düşən sosial yük arta bilər.
Ona görə də 2026-cı ilin ilk altı ayındakı göstəricilərə sadəcə statistik məlumat kimi yanaşmaq düzgün deyil. 40 798 doğum rəqəmi Azərbaycanda ailələrin və gənclərin qarşılaşdığı sosial-iqtisadi problemlər haqqında da düşünməyə vadar edir. Əhali sayının hələ artması vəziyyətin yaxşı olması anlamına gəlmir. Əsas məsələ artımın hansı sürətlə getməsi və gələcəkdə əhalinin yaş strukturunun necə formalaşmasıdır.
Problemin həlli isə insanları daha çox uşaq sahibi olmağa çağırmaqla mümkün deyil. Əgər gənc ailə mənzil almaqda, sabit iş tapmaqda və uşağın xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkirsə, sadəcə demoqrafik çağırışlar nəticə verməyəcək. Ailələr özlərini güvənli hiss etməli, uşağın gələcəyini təmin edə biləcəklərinə inanmalıdırlar. Bunun üçün gənc ailələrə sosial dəstəyin artırılması, uşaq baxımı və məktəbəqədər təhsilin daha əlçatan olması, mənzil imkanlarının genişləndirilməsi və ailələrin maddi yükünün azaldılması vacibdir.
Konkret olaraq, Azərbaycanda doğumların azalması ciddi narahatlıq doğuran məsələdir. 2026-cı ilin ilk altı ayında 40 798 doğumun qeydə alınması və bu göstəricinin əvvəlki illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşməsi göstərir ki, demoqrafik vəziyyətə daha ciddi yanaşmaq lazımdır. Bu, yalnız statistika deyil, ölkənin gələcəyi ilə bağlı məsələdir. Bu gün gənc ailələrin qarşılaşdığı problemlər həll olunmasa, doğumların azalması gələcəkdə daha böyük sosial və iqtisadi nəticələr yarada bilər.
Buna görə də demoqrafik vəziyyətin yaxşılaşdırılması Azərbaycanda uzunmüddətli dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilməlidir.
Elmar
