Azərbaycanda adına şair deyilən elə adamlar var ki, onlar əslində, şair deyillər, sadəcə, üç-dörd şeirləri var.
Məsələn, İlqar Fəhmi.
Əlbəttə, İlqar Fəhminin yaxşı şeirləri var, ancaq o, küll halında şair deyil. Daha dəqiq, İlqar Fəhmi şairdir, ancaq şairlər olmayan yerdə.
Ümumiyyətlə, o, böyük mənada şair ola da bilməz. Küll halında şair olmaq olduqca ciddi məsələdir. Yaxşı şeir belədir ki, onu təsadüfən də, hansısa zərurətdən də ömrün bir çağında yazmaq olar. Bir adamın yaxşı şairliyi ən zəif şeirində belə görünməlidir. Ancaq İlqar Fəhminin yaxşı şair olması heç ən yaxşı şeirində də görünmür. O, hər yerin adamıdır, amma heç bir yerin, heç kimin şairi deyil.
İlqar Fəhmi ömrünü konyukturaya həsr etmiş, mümkün olan və elə olmayan hər yerdə olmağa çalışmış, azad ruhu və düşüncəsi olmayan bir adamdır.
Məsələn, ona bu gün teatr kulislərində danışılan bəzi məsələləri demək lazımdır.
İıqar Fəhmi, siz niyə, necə hər yerdəsiniz? Bunu necə bacarırsınız? Qəzəlləriniz ədəbiyyatı zəbt edə bilmədiyi üçün ciddi çəkisi olmayan pyeslərinizi səhnələşdirirsiniz? Siz də rəhmətlik Elçinsiniz məgər?
Bəzən düşünürəm ki, əgər sabah Marsda Azərbaycan Mədəniyyət Günləri keçirilsə, ilk uçan nümayəndə heyətinin tərkibində İlqar Fəhmi olacaq. Əgər Ayda Yazıçılar Birliyinin filialı açılsa, açarın biri onda olacaq. Əgər Atlantik okeanının dibində dramaturgiya seminarı keçirilsə, moderator yenə İlqar Fəhmi olacaq.
Adam o qədər hər yerdədir ki, bəzən adama elə gəlir, Azərbaycan mədəniyyətinin bütün boşluqlarını onun şəkli ilə doldururlar.
İlqar Fəhmi həm də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yaradıcılıq məsələləri üzrə katibidir. Deyərdim, orada hələ yaradıcılıq adına ciddi bir iş yoxdur. Ancaq İlqar Fəhmi həm də özünü ömür boyu burada görmək istəyib.
Əslində, mahiyyət etibarı ilə qəzəl janrı özündə satiranı, hər hansısa məsələyə etirazı da ehtiva edir. Qəzəl janrı tarix boyu təkcə eşqin deyil, həm də etirazın, istehzanın, ictimai narahatlığın daşıyıcısı olub. Füzuli eşqdən yazanda belə dünyanın dərdini yazırdı. İlqar Fəhmi isə bəzən elə təsir bağışlayır ki, sanki dünya dağılsa belə, ilk reaksiyası bu cür olacaq: “Bu hadisəni bir qəzəldə necə romantikləşdirək?”
Yəni İlqar Fəhminin isə işi-gücü sevgidən qəzəl yazmaqdır. Onun bircə etiraz ruhlu qəzəlini görmək mümkün deyil. Varsa da, səhvən yazıb, gənc olub, bilməyib.
Ümumiyyətlə, hər nə qədər modernliyə iddialı olsa da, İlqar Fəhmi şeirləri də əksərən ənənəvi Şərq ədəbiyyatı motivlərində yazılan, ruhu rakka-çiko meyxanaya bənzəyən şeirlərdir.
Ümumiyyətlə, mənə elə gəlir ki, İlqar Fəhmi meyxanaçı olsaydı, yaxşı vagirə edərdi.
İlqar Fəhmi, deyərdim, ən istedadlı nəğməkar şairdir. Yəni məsələn, Yusif Nəğməkardan olduqca istedadlı adamdır.
Ədəbiyyatda elə adamlar var ki, onlar həqiqəti axtarırlar. Elə adamlar da var ki, həqiqət onları axtarır, amma tapa bilmir. Əgər Yusif Nəğməkar düşünsə ki, İlqar Fəhmidən böyük şairdir, yanılar.
Onun şeirlərinin böyük hissəsini oxuyanda adamın gözünün qabağına kitab yox, ucuz mahnılar gəlir. Nə bilim, səhnə gəlir, tədbir gəlir, təqdimat gəlir, mikrofon gəlir, hətta araxçın da gəlir. Ancaq böyük poeziya gəlmir ki, gəlmir.
Böyük poeziya oxuyanda adamın daxilində narahatlıq yaranır, rahatlığı pozulur, dünyaya baxışı dəyişir.
İlqar Fəhmini oxuyanda isə daha çox adamın qalstuku düzəlir.
Bəli, məsələ belədir. Ədəbiyyatda bəzi adamlar həqiqəti axtarırlar. Bəzi adamlar isə həqiqətin yanında şəkil çəkdirirlər.
Elə adamlar da var ki, həqiqət onları axtarır, amma onlar həmin vaxt hansısa tədbirin fəxri qonağı olduqları üçün telefona cavab vermirlər.
Mənə elə gəlir ki, İlqar Fəhmi məhz həmin kateqoriyadandır. O, Azərbaycan ədəbiyyatının ən böyük faciəsi deyil. Ən böyük uğuru da deyil. Nə bilim e, belə də.
İlqar Fəhminin ümumi obrazını belə də təsvir etmək olar:
“Səhər saatlarında Bakı və Abşeron yarımadasında mülayim külək, günorta saatlarında qismən buludlu hava və bir ədəbi sima müşahidə olunacaq”.
Sonda onu deyərdim ki, məncə, İlqar Fəhmi şeir yazmasa, daha yaxşı şairdir.
Orxan Saffari
