İctimai yerlərdə davranış mədəniyyəti yalnız insanın özünü necə aparması ilə deyil, həm də ətrafındakı insanlara nə dərəcədə hörmət etməsi ilə ölçülür.
Bəzən gündəlik həyatda adi hesab etdiyimiz bir davranış başqaları üçün ciddi narahatlıq yarada bilər. Avtobus dayanacaqlarında siqaret çəkilməsi də belə məsələlərdən biridir.
Avtobus dayanacağı insanların ictimai nəqliyyatı gözlədiyi ümumi məkandır. Buraya gələn hər kəsin məqsədi siqaret tüstüsünə məruz qalmaq deyil, sadəcə gedəcəyi avtobusu gözləməkdir. Lakin bəzi insanlar dayanacaqda gözləyərkən siqaret yandırır və tüstünün ətrafdakılara necə təsir etdiyini nəzərə almırlar. Nəticədə digər sərnişinlər ya tüstünü udmağa məcbur olur, ya da dayanacağın daha kənarına çəkilərək avtobusu gözləyirlər.
Burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, siqaret çəkmək şəxsi seçim ola bilər, ancaq bu seçim başqalarının sağlamlığı hesabına həyata keçirilməməlidir.
Siqaret çəkən insanın öz vərdişinə münasibəti onun şəxsi məsələsidir. Lakin həmin vərdişin nəticələri ətrafdakı insanlara da təsir edirsə, məsələ artıq təkcə şəxsi seçim çərçivəsindən çıxır.
Digər tərəfdən, siqaret tüstüsü sadəcə xoşagəlməz qoxudan ibarət deyil. Passiv siqaret tüstüsünə məruz qalmaq da sağlamlıq üçün risk yaradır. Xüsusilə uşaqlar, yaşlılar, hamilə qadınlar və tənəffüs sistemi ilə bağlı problemləri olan insanlar üçün bu vəziyyət daha həssas məsələdir.
İctimai dayanacaqda olan hər kəsin siqaret tüstüsündən uzaqlaşmaq imkanı da olmur. Avtobusu gözləyən insanın seçim qarşısında qalması, yəni ya tüstünü udmaq, ya da dayanacaqdan kənarda dayanmaq normal ictimai münasibət nümunəsi sayıla bilməz.
Məsələnin hüquqi tərəfi də var.
Azərbaycanda “Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında” Qanunun 10.1.15-ci maddəsi hava və dəniz limanlarının inzibati binalarında, dəmir yolu vağzallarında, avtovağzallarda və avtobusların dayanacaq məntəqələrində tütün çəkməyi qadağan edir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 212.1-ci maddəsinə əsasən, qanunla qadağan edilmiş yerlərdə tütün çəkməyə görə 30 manat cərimə nəzərdə tutulur.
Deməli, avtobus dayanacağında siqaret çəkmək yalnız etik baxımdan mübahisəli davranış deyil, qanunvericiliyin tələblərini də poza bilər.
Bu məsələdə bir incə məqamı da nəzərə almaq lazımdır ki, omda siqaret çəkən insanları təhqir etmək, onlarla aqressiv şəkildə mübahisə etmək və ya onları alçaltmaq düzgün yanaşma deyil. İctimai mədəniyyət qarşılıqlı hörmət tələb edir. Lakin qarşılıqlı hörmət yalnız irad bildirən şəxsdən gözlənilməməlidir. Siqaret çəkən insan da ətrafındakıların hüquqlarını və rahatlığını nəzərə almalıdır.
Bəzən belə hallarda “açıq havadır, tüstü yayılıb gedir” kimi fikirlər səsləndirilir. Ancaq avtobus dayanacağı hər zaman geniş və boş ərazi olmur. Üstəlik, qanunvericiliyin qadağası yalnız qapalı məkanlarla məhdudlaşmır. İnsanların bir araya gəldiyi bəzi açıq məkanlarda da siqaret çəkməyə icazə verilmir.
Məncə, burada əsas məsələ siqaret çəkən insanı mühakimə etmək deyil, ictimai məkanlardan istifadə mədəniyyətini formalaşdırmaqdır. Hər bir insan anlamalıdır ki, cəmiyyət içində yaşamaq yalnız öz hüquqlarımızdan istifadə etmək deyil, başqalarının hüquqlarına da hörmət etmək deməkdir.
Bir sözlə, avtobus dayanacağında siqaret çəkmək həm hüquqi, həm də etik baxımdan qəbulolunmaz davranışdır. Qanunun tələbini yerinə yetirmək və başqalarının sağlamlığını nəzərə almaq bir-birindən ayrı məsələlər deyil. Əsl ictimai mədəniyyət insanın yalnız ona qadağa qoyulanda deyil, heç kim irad bildirməyəndə də başqalarını düşünməsində özünü göstərir. Çünki başqalarına hörmət etmək üçün mütləq cərimə qorxusuna ehtiyac olmamalıdır.
Elmar
Gununsesi.info
