Dəniz mövsümü başlayır və hər il eyni problem yenidən ortaya çıxır: insanların suda boğulması, batma halları və bununla bağlı itkilər.
Bu artıq tək-tük, təsadüfi hadisə deyil. Yay gələndə təkrarlanan, əvvəlcədən bilinən və müəyyən qədər qarşısı alına bilən bir təhlükədir.
Məsələni emosiyaya qatmadan, sadə şəkildə qoysaq, dənizdə boğulmalar üç əsas səbəbin birləşməsindən yaranır: fiziki hazırlıqsızlıq, riskin düzgün qiymətləndirilməməsi və fövqəladə vəziyyətdə düzgün reaksiya verilməməsi. Bunların hər biri ayrı-ayrılıqda ciddi problem deyil kimi görünə bilər, amma bir araya gələndə nəticə ölüm olur.
Ən çox rast gəlinən vəziyyətlərdən biri insanın öz imkanını düzgün qiymətləndirməməsidir. Üzməyi “ümumi bacarıq” kimi qəbul edən çox adam dərinlik, axın və uzun müddətli yorğunluğun nə etdiyini nəzərə almır. İnsan sahildən uzaqlaşdıqca bədən sadəcə üzmək yox, eyni zamanda enerji saxlamaq məcburiyyətində qalır. Bu isə çox vaxt nəzərə alınmır.
İkinci mühüm məsələ sudakı vəziyyətin dəyişkənliyidir. Dəniz sabit mühit deyil. Kiçik dalğa, ani axın, külək istiqaməti və dərinlik fərqi vəziyyəti saniyələr içində dəyişə bilər. İnsanlar çox vaxt sahildə gördükləri sakit görüntünü bütün su sahəsinə şamil edirlər. Bu yanlış yanaşma risk yaradır.
Üçüncü faktor panika reaksiyasıdır. Boğulma hallarında ölümün əsas səbəbi çox vaxt “üzə bilməmək” deyil, panikanın bədəni idarə etməsidir. İnsan qorxduqda düzgün nəfəs ala bilmir, enerjini sürətlə itirir və vəziyyət daha da ağırlaşır. Sadə çıxış yolları belə həmin anda istifadə olunmur.
İndi əsas sual budur: nə etmək lazımdır?
Birinci addım praktiki hazırlıqdır. Üzmə bacarığı “ümumi bilik” səviyyəsindən çıxarılmalı, real bacarıq kimi formalaşdırılmalıdır. Bu, xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr üçün vacibdir. Sadəcə suya girmək yox, suda özünü saxlamaq, yorulanda davranmaq və təhlükə zamanı düzgün hərəkət etmək öyrədilməlidir.
İkinci addım fövqəladə vəziyyət bilikləridir. İnsanların çoxu boğulma zamanı nə etməli olduğunu bilmir. Əsas qaydalar sadədir: panikaya düşməmək, suyun üstündə qalmağa fokuslanmaq, enerjini qənaətlə istifadə etmək və mümkün qədər tez kömək siqnalı vermək. Bu biliklər məktəb səviyyəsində öyrədilə bilər.
Üçüncü addım ictimai davranış mədəniyyətidir. Təkbaşına dənizə girmək, gec saatlarda nəzarətsiz ərazilərdə üzmək və ya özünü sübut etmək üçün riskli davranışlar ciddi şəkildə problem yaradır. Bu davranışlar fərdi məsələ kimi görünsə də, nəticəsi ictimai itkilərə səbəb olur.
Dördüncü addım xəbərdarlıq sistemlərinin real işləməsidir. Xəbərdarlıq lövhəsi tək başına kifayət etmir. İnsan davranışını dəyişmək üçün vizual nəzarət, real müşahidə və operativ müdaxilə lazımdır. Bu, təkcə yazı ilə yox, real nəzarət mexanizmi ilə mümkündür.
Beşinci və ən vacib məsələ məlumatlandırmadır. Hər yay mövsüm başlamazdan əvvəl konkret və təkrarlanan məlumatlandırma kampaniyaları aparılmalıdır. İnsanlar dənizdə baş verən ölüm hallarının səbəblərini “ümumi xəbər” kimi yox, real risk kimi qəbul etməlidir.
Nəticə olaraq problem tək bir səbəbdən yaranmır. Bu, bilik, davranış və hazırlıq çatışmazlığının birləşməsidir. Ona görə də həll də tək istiqamətli ola bilməz. Yalnız qayda yazmaqla, yalnız xəbərdarlıq etməklə və ya yalnız fərdi məsuliyyəti vurğulamaqla nəticə dəyişmir.
Hər il eyni hadisələrin təkrarlanması göstərir ki, məsələ emosional yox, praktik yanaşma tələb edir. Dəyişməli olan şey dəniz deyil, onunla davranış qaydalarının real şəkildə tətbiq olunmasıdır.
