Azərbaycan kinosunun inkişafı, milli kino sənayesinin formalaşması və peşəkar kadrların bu sahədə fəaliyyətini davam etdirməsi dövlətin mədəniyyət siyasətində prioritet istiqamətlərdən biri olmalıdır.
Çünki kino sadəcə əyləncə vasitəsi deyil. O, xalqın tarixini, yaddaşını, dünyagörüşünü, milli kimliyini və mənəvi dəyərlərini gələcək nəsillərə ötürən ən mühüm sənət sahələrindən biridir.
Buna görə də kino sənayesinə ayrılan vəsaitə yalnız büdcə xərci kimi yanaşmaq düzgün deyil. Bu, həm də ölkənin mədəni gələcəyinə qoyulan sərmayədir.
Son günlər 2026-cı ilin dövlət büdcəsində kino sahəsinə yeni vəsait nəzərdə tutulmaması ilə bağlı müzakirələr bu məsələnin aktuallığını bir daha gündəmə gətirib.
Maliyyə Nazirliyinin mövqeyinə görə, Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyinin (ARKA) əvvəlki illərdən kifayət qədər istifadə olunmamış maliyyə qalığı var və bu səbəbdən 2026-cı il üçün kino sahəsinə əlavə büdcə vəsaitinin ayrılmasına ehtiyac görülməyib.
Rəqəmlərə nəzər salaq.
2025-ci ildə ARKA-ya ayrılmış 8,5 milyon manatın cəmi 41 faizi, yəni təxminən 3,5 milyon manatı xərclənib.
Beləliklə, həmin ildən 5 milyon manat istifadə olunmamış vəsait qalıb. Bundan əvvəlki illərdən formalaşan 11,5 milyon manatlıq qalıq da nəzərə alındıqda, Agentliyin sərəncamında ümumilikdə 16,5 milyon manatlıq istifadə olunmamış vəsaitin olduğu bildirilir.
Maliyyə nazirinin müavini Himalay Məmişov Milli Məclisdə büdcə müzakirələri zamanı bildirib ki, 2026-cı ildə kino sahəsi üzrə nəzərdə tutulan 12 milyon manatlıq sifarişlərin maliyyələşdirilməsi üçün ARKA-nın sərəncamındakı qalıq vəsait kifayət edir.
Digər tərəfdən, ARKA dövlət sifarişlərinin özəl kino studiyaları arasında müsabiqə yolu ilə bölüşdürüldüyünü və mövcud maliyyə imkanlarının istehsalatda olan layihələrin davamlılığını təmin etməyə yönəldildiyini açıqlayıb.
Təbii ki, dövlət vəsaitinin səmərəli xərclənməsi, ayrılan büdcənin hesabatlılığı və şəffaflığı vacibdir. Heç kim istifadə olunmayan vəsaitin səbəblərini sorğulamaqdan çəkinməməlidir. Əgər ayrılan pul vaxtında mənimsənilmirsə, bunun səbəbləri araşdırılmalı, idarəetmədəki problemlər müəyyənləşdirilməlidir.
Lakin burada başqa bir məqam da var. Büdcə vəsaitinin əvvəlki illərdən qalması kino sahəsinin gələcək maliyyələşdirilməsinə ehtiyac olmadığı anlamına gəlirmi?
Məsələnin narahatlıq doğuran tərəfi də məhz budur.
Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Polad Bülbüloğlu və komitə sədrinin müavini Rəfael Hüseynov da yeni vəsait ayrılmamasının mümkün fəsadlarına diqqət çəkiblər.
Onların narahatlığı ondan ibarətdir ki, maliyyələşmənin məhdudlaşdırılması kino mütəxəssislərinin bu sahədən uzaqlaşmasına, istehsalat prosesinin zəifləməsinə və bütövlükdə milli kino sənayesinin geriləməsinə səbəb ola bilər.
Bu narahatlıq əsassız deyil. Kino fasiləsiz inkişaf və istehsalat tələb edən sahədir.
Rejissor, ssenarist, operator, aktyor, montajçı, bəstəkar və digər mütəxəssislərdən ibarət peşəkar komandanı qorumaq üçün davamlı fəaliyyət mühiti olmalıdır. Bir neçə il istehsalatdan kənarda qalan mütəxəssisin yenidən sahəyə qayıtması, yeni kadrların yetişməsi və yaradıcı məktəbin formalaşması heç də asan proses deyil.
Üstəlik, kino sənayesinin inkişafını yalnız çəkilən filmlərin sayı ilə ölçmək olmaz. Burada texniki infrastrukturun yenilənməsi, müasir istehsalat imkanlarının yaradılması, gənc rejissorların dəstəklənməsi, ssenari yaradıcılığının stimullaşdırılması, beynəlxalq əməkdaşlıq və filmlərin xarici festivallara çıxarılması kimi çoxsaylı istiqamətlər var. Bunların hər biri maliyyə və uzunmüddətli strategiya tələb edir.
Əlbəttə, ARKA-nın hesabında əvvəlki illərdən qalan vəsait varsa, onun ilk növbədə səmərəli istifadəsi təmin edilməlidir. Ancaq bu, dövlətin kino sahəsinə maliyyə dəstəyini dayandırması üçün əsas olmamalıdır.
Əksinə, qalıq vəsaitlərin hansı səbəbdən xərclənmədiyi, müsabiqələrin və layihələrin icrasında hansı çətinliklərin yarandığı aydınlaşdırılmalıdır. Dövlət sifarişlərinin icrası ilə yanaşı, yeni layihələrin hazırlanması və gələcək istehsalatın planlaşdırılması da diqqətdə saxlanılmalıdır.
Ən əsası, kino sahəsinə ayrılan vəsaitə cari xərc kimi deyil, strateji mədəni sərmayə kimi baxılmalıdır. Bu gün çəkilməyən film sabah yaranmayacaq, bu gün dəstəklənməyən gənc rejissor sabah başqa sahəyə üz tutacaq, fəaliyyətini dayandıran yaradıcı kollektivin yenidən formalaşdırılması isə daha böyük resurslar tələb edəcək.
Bir ölkənin kino sənayesi yalnız dövlət sifarişlərinin sayəsində deyil, davamlı maliyyə siyasəti, sağlam rəqabət və yaradıcı azadlıq mühitində inkişaf edə bilər. Dövlətin vəzifəsi təkcə pul ayırmaq deyil, həm də həmin vəsaitin real kino məhsuluna çevrilməsi üçün şərait yaratmaqdır.
Məsələ 2026-cı il büdcəsindən kino sahəsinə əlavə 12 milyon, yaxud başqa bir məbləğin ayrılması ilə də məhdudlaşmır. Əsas məsələ Azərbaycanın milli kino sənayesinin hansı inkişaf modelinə sahib olacağıdır. Biz kino sahəsini yalnız əvvəlki illərdən qalan pullarla idarə olunan bir qurum kimi görmək istəyirik, yoxsa davamlı istehsalatı, peşəkar kadrları, beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti olan filmləri ilə seçilən sənaye kimi formalaşdırmaq niyyətindəyik?
Kino dövlətin yaddaşı, cəmiyyətin güzgüsü, ölkənin dünyaya təqdimat vasitələrindən biridir. Mədəniyyətin bu mühüm sahəsinə diqqətin azalması yalnız kino mütəxəssislərinin deyil, bütövlükdə cəmiyyətin itkisidir.
Büdcədəki rəqəmləri qorumaq vacibdir, amma bəzən bir ölkənin mədəni gələcəyini qorumaq həmin rəqəmlərdən daha vacib olur.
Elmar
Gununsesi.info
