Deniz Göktaş ətrafında yaranan mübahisə göstərdi ki, insanlar hadisələri çox vaxt iki rəngdə görmək istəyirlər: ya qapqara, ya da ağappaq.
Kimisi deyir ki, o, siyasi fikirlərinə görə cəzalandırılır. Kimisi isə iddia edir ki, məsələ sırf dini dəyərlərin təhqir edilməsidir. Məncə isə həqiqət bu qədər sadə deyil.
Mövcud məlumatlara baxanda görünür ki, istintaqın irəli sürdüyü ittihamlar təkcə dini mövzularla məhdudlaşmır. Eyni zamanda siyasi məzmunlu ifadələr də araşdırmanın predmetidir. Deməli, hadisəni yalnız bir səbəbə bağlamaq doğru olmaz. Bəzən cəmiyyət öz mövqeyinə uyğun olan hissəni seçir və bütöv mənzərəni görmək istəmir.
Məsələn, ortaya başqa bir maraqlı məqam da çıxır. Əgər məsələ təkcə dindirsə, bunu Türkiyədə Cem Yılmaz da edir. Bəs o niyə həbs olunmur?
Bununla yanaşı, daha vacib bir sual var: bir komediya səhnəsində deyilən sözlərə dövlət hansı həddə müdaxilə etməlidir?
Hesab edirəm ki, ifadə azadlığı demokratik cəmiyyətlərin əsas dayaqlarından biridir. Satira, yumor və stand-up sənəti mahiyyət etibarilə sərhədləri yoxlayan janrlardır. Siyasət də, din də, cəmiyyət də, tarix də bu janrın mövzusu ola bilər. Əgər hər narazı qalan qrup cinayət hüququna müraciət edərsə, onda yumorun yaşamaq imkanı getdikcə daralar.
Ancaq bunun əksi də doğrudur. İfadə azadlığı heç kimi avtomatik olaraq məsuliyyətdən azad etmir. Bir insanın milyonlarla izləyicisi varsa, dediyi sözlərin cəmiyyətə təsirini də nəzərə almalıdır. Kiminsə inancını məqsədli şəkildə alçaltmaq, insanları təhqir etmək və ya nifrət yaratmaq da “sadəcə zarafat idi” cümləsi ilə hər zaman izah edilə bilməz.
Məhz buna görə bu hadisəyə “ya tam haqlıdır, ya da tam haqsızdır” prizmasından baxmaq mənə inandırıcı gəlmir. Hüquqi qiymətləndirmə konkret ifadələrə, onların kontekstinə və qanunun tələblərinə əsaslanmalıdır. İctimai müzakirə isə emosiyalar üzərində deyil, prinsip üzərində qurulmalıdır.
Ən narahatedici məqam isə cəmiyyətin sürətlə iki düşərgəyə bölünməsidir. Bir tərəf Göktaşı söz azadlığının simvoluna çevirir, digər tərəf isə onu yalnız dini dəyərlərə hücum edən biri kimi təqdim edir. Halbuki hüquq emosiyaların deyil, faktların üzərində işləməlidir.
Bu hadisə bir nəfərin taleyindən daha böyük məsələni gündəmə gətirir: Biz necə bir cəmiyyət qurmaq istəyirik? Elə bir cəmiyyətmi ki, hər kəskin sözün sonu cinayət işi ilə bitsin? Yoxsa elə bir cəmiyyətmi ki, ən ağır təhqirlər belə heç bir hüquqi müzakirəyə səbəb olmasın?
Məncə, doğru cavab bu iki ifratın arasında yerləşir. Azadlıq qorunmalıdır, amma məsuliyyət də unudulmamalıdır. Hüquq isə ictimai qəzəbin və ya siyasi simpatiyanın deyil, obyektiv meyarların xidmətində dayanmalıdır. Əks halda, bu gün bəyəndiyimiz adam üçün alqışladığımız üsul, sabah bəyənmədiyimiz adam üçün də eyni şəkildə işləyəcək. O zaman isə müzakirə etdiyimiz artıq Deniz Göktaş olmayacaq; müzakirə etdiyimiz cəmiyyətin öz azadlıq sərhədləri olacaq.
Elmar
Gununsesi.info
