Təhsil cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayan əsas sahələrdən biridir. Bu inkişafın təmin olunmasında isə dərsliklərin məzmunu, xüsusilə də şagirdlərə təqdim edilən bədii nümunələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son dövrlərdə dərsliklərdə yer alan ədəbi əsərlərin müasir dövrün tələblərinə uyğunluğu məsələsinin yenidən gündəmə gəlməsi təsadüfi deyil. Çünki zaman dəyişdikcə insanların dünyagörüşü, düşüncə tərzi və həyata münasibəti də dəyişir. Bu baxımdan dərsliklərdəki bədii nümunələrin də yenilənməsinə ehtiyac yaranır.
Bədii əsərlər şagirdlərin yalnız mütaliə vərdişlərini formalaşdırmır, həm də onların mənəvi dünyasına, estetik zövqünə, dünyagörüşünə və şəxsiyyət kimi inkişafına təsir göstərir. Dərsliklərdə təqdim olunan mətnlər uşaqlara vətən sevgisi, humanizm, dostluq, mərhəmət, dürüstlük kimi dəyərləri aşılamalıdır. Lakin bu dəyərlərin təbliği müasir həyatla əlaqələndirilməli, şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri və maraqları nəzərə alınmalıdır.
Təəssüf ki, bəzi dərsliklərdə yer alan bədii nümunələr şagirdlərin müasir düşüncə tərzi və həyat reallıqları ilə kifayət qədər uzlaşmır. Köhnəlmiş ifadələr, mürəkkəb dil, dövrün sosial və mənəvi problemlərindən uzaq məzmun uşaqlarda mətnə marağı azalda bilər. Digər tərəfdən, yalnız klassik ədəbiyyat nümunələrinə üstünlük verilməsi də düzgün yanaşma deyil. Klassik irsimiz qorunmalı, lakin müasir Azərbaycan və dünya ədəbiyyatının dəyərli nümunələri də dərsliklərdə öz yerini tapmalıdır.
Burada əsas məsələ köhnə əsərləri dərsliklərdən tamamilə çıxarmaq deyil. Əksinə, klassik ədəbi irslə müasir ədəbiyyat arasında düzgün tarazlıq yaratmaqdır. Şagirdlər həm milli ədəbiyyatımızın zəngin ənənələrini tanımalı, həm də müasir dünyanın problemlərini bədii mətnlər vasitəsilə dərk etməlidirlər. Ekoloji problemlər, texnologiyanın insan həyatına təsiri, sosial münasibətlər, mənəvi seçimlər və fərdi məsuliyyət kimi mövzular onların düşünmə və təhlil bacarıqlarının inkişafına kömək edə bilər.
Dərsliklərə bədii nümunələr seçilərkən yalnız əsərin ədəbi dəyəri deyil, onun pedaqoji və tərbiyəvi əhəmiyyəti, şagirdlərin yaş səviyyəsinə uyğunluğu və müasir həyatla əlaqəsi də nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda müəllimlərin, ədəbiyyatşünasların, psixoloqların və valideynlərin fikirlərinin öyrənilməsi bu prosesin daha səmərəli təşkilinə şərait yarada bilər.
Bir sözlə, dərsliklərdəki bədii nümunələrin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması zərurətdir. Çünki dərslik sadəcə bilik mənbəyi deyil, həm də gələcək nəslin düşüncəsini və dünyagörüşünü formalaşdıran mühüm vasitədir. Məqsəd keçmişin ədəbi irsindən imtina etmək deyil, onu müasir düşüncə ilə uzlaşdırmaq, şagirdlərə həm milli-mənəvi dəyərləri aşılayan, həm də onları düşündürən, həyata hazırlayan əsərlər təqdim etməkdir. Unutmayaq ki, müasir təhsil müasir düşünən, oxuyan, təhlil edən və öz mövqeyini ifadə edə bilən şəxsiyyət yetişdirməlidir.
Elmar
