Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Avropa Şurasından çıxmasının mümkünlüyünə dair Şuşadakı açıqlaması müzakirələrə səbəb olub.
Gununsesi.info-nun xəbərinə görə, siyasi şərhçi İlqar Məmmədov ölkə başçısının bu çıxışını dəyərləndirib:
“Düşünürəm ki, bu bəyanatı iki mühüm baxış bucağından yanaşaraq qiymətləndirmək lazımdır. Birinci bucaq belə bir suala bağlıdır: “Nümayəndə heyətinin Avropa Şurası Parlament Assambleyasına qayıtması ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi sərtləşdimi, yumşaldımı, yoxsa hər hansı başqa şəkildə dəyişdimi?”
Bu birinci baxış bucağıdır və əvvəlcə ona diqqət yetirəcəyəm, ardınca isə nəzərə alınmalı ikinci mühüm tərəfə keçəcəm.
Məsələnin mahiyyətini anlamaq üçün 2023-cü ilin oktyabrına, Avropa Şurası Parlament Assambleyasının məlum sessiyasına qayıtmaq lazımdır. Həmin sessiyada Azərbaycana qarşı tamamilə əsassız və qərəzli bir qətnamə səsverməyə qoyulmuş və qəbul edilmişdir. Bu qətnamədə nə müdriklik, nə gerçəklik, nə də Azərbaycanda və ya ümumiyyətlə Avropada demokratiyanın gələcəyinə dair ciddi bir mülahizə var idi. O, sadəcə bir qrup parlamentarinin istəyini əks edirdi və o qrup digər deputatları da qətnaməyə səs verməyə inandırmışdı. Ayıb bir hadisə idi. Bunun ardınca, 2024-cü ilin yanvarında qətnamə genişləndirilərək Azərbaycandakı insan haqları məsələlərini də əhatə etdi və bu qətnamə əsasında Parlament Assambleyası Azərbaycan nümayəndə heyətinin səsvermə haqqından məhrum edilməsinə səs verdi. Nəticədə, Azərbaycan heyəti etiraz əlaməti olaraq Assambleyanı tərk etdi.
O vaxtdan bəri Azərbaycanın hansı şərtlərlə geri qayıda biləcəyi, nümayəndə heyətini yenidən Strasburqdakı Parlament Assambleyasına necə göndərə biləcəyi aydın deyildi. Halbuki, bu müddət ərzində hər iki tərəf, xüsusən də rəsmi Bakı – yəni Azərbaycan hökuməti – dünya ictimaiyyətinə bildirirdi ki, Avropa Şurası ilə münasibətlər ümumilikdə normaldır, yalnız onun bir orqanı, Parlament Assambleyası ilə bağlı problem mövcuddur. Yenə də, o vaxtdan bəri Azərbaycanın hansı şərtlərlə bu addımı atacağı, Parlament Assambleyasına qayıdışla bağlı danışıq mövqeyinin nədən ibarət olacağı bəlli deyildi.
Bu həftə isə prezidentlə keçirilən sual-cavab sessiyasında o bildirdi ki, nümayəndə heyətinin səsvermə haqqına dair qərarın ləğv edilməsi kifayət edər və bu addım Azərbaycana öz nümayəndə heyətini geri göndərmək imkanı yaradar.
Əslində, bu bəyanat Bakının mövqeyini konkretləşdirdi, onu daha aydın hala gətirdi və bu baxımdan o, kompromiss həll yolu tapmağa imkan yaradır. Əgər biz 2023-cü ilin oktyabr və 2024-cü ilin yanvar aylarına aid həmin iki ədalətsiz qətnamə mövzusuna ilişib qalsaq, geri qayıdışla bağlı danışıqlar çox daha uzun çəkər”.
İlqar Məmmədov hesab edir ki, bu bəyanatda yeni məqam var: ” Bu da ondan ibarətdir ki, Azərbaycan hökuməti bu iki qətnaməni zaman keçdikcə öz əhəmiyyətini itirmiş və artıq aktual olmayan sənədlər kimi görmək istəyir – xüsusən də indi, onların qəbulu günündən bəri xeyli vaxtın keçdiyi, siyasi reallığın dəyişdiyi və hətta Parlament Assambleyasının tərkibinin əhəmiyyətli dərəcədə yeniləndiyi bir dövrdə. Bütün bu amillər – əgər Avropa Şurası Parlament Assambleyası tərəfindən əməli şəkildə nəzərə alınarsa – nümayəndə heyətinin Avropa Şurasına qayıtmasına gətirib çıxaracaq prosedur addımlarının atılmasına səbəb ola bilər. Bu baxımdan, prezident Əliyevin bu həftəki bəyanatı vəziyyəti aydınlaşdırır və Azərbaycan nümayəndə heyətinin Parlament Assambleyasına qayıtması üçün müəyyən imkanlar yaradır.
Amma prezidentin bəyanatının digər tərəfi, yəni Avropa Şurasından tamamilə çıxmağın nəzərdən keçirilməsi məsələsi, mütləq seçkidə özünə təsdiq qazanmalıdır, çünki onun partiyası 2024-cü ilin parlament və prezident seçkilərini udmaqdan öncə ölkənin gələcəkdə Avropa Şurasından çıxarılması barədə qərar verə biləcəyi kimi bir mövqeyi ifadə etməmişdi. Belə bir qərarı indi vermək üçün onun mandatı, əgər ümumiyyətlə varsa, yetərincə güclü deyil.
Siyasətdə vacib qayda var. Çox da təcili olmayan məsələlərdə partiya gərək öz mövqeyini və niyyətini seçki dövründə ifadə etsin ki, sonradan xalqın verdiyi səsi özünün bu və ya digər addımı üçün siyasi mandat kimi təqdim edə bilsin. Bu baxımdan, belə bir şey heç vaxt olmayıb. Hakim partiya Azərbaycanı Avropa Şurasından tamamilə çıxaracağı barədə mövqeyini heç vaxt seçkidə ifadə etməyib. Halbuki, belə qərar xalqdan güclü bir mandat tələb edən bir məsələdir. Həmin mandat, əgər ümumiyyətlə alınarsa, 2028-ci ildə alına bilər. Hazırkı vəziyyət isə belədir ki, prezident, faktiki olaraq 2028-ci ilin xalq səsverməsi öncəsi Azərbaycanın Avropa Şurası ilə gələcək münasibətləri barədə geniş ictimai müzakirə açdı.
Şəxsən mən Azərbaycanın Avropa Şurasından çıxması fikrinə qarşıyam. Həm Azərbaycan hökuməti, həm də Avropa Şurası münasibətlərin normallaşmasına gətirib çıxara biləcək bütün imkan və vasitələri tam araşdırmayıb və yəqin onları araşdırmaq bacarığında da deyillər. Ona görə, mövqeyimizdə qalırıq ki, 2028-ci ildə hansı parlamentin seçilməsindən asılı olmayaraq, onun belə bir mandatı olmamalıdır və bu məsələ daha geniş ictimai müzakirəyə və ictimai konsensusa açıq qalmalıdır.
Xülasə. Prezidentin bu həftə böyük bir yerli və beynəlxalq jurnalist qrupu qarşısında verdiyi bəyanat, bir tərəfdən, Azərbaycan nümayəndə heyətinin Assambleyaya qayıtması və, nəticədə, münasibətlərin normallaşması barədə Avropa Şurası Parlament Assambleyası ilə danışıqlar üçün yeni imkanlar açır. Digər tərəfdən isə, 2028-ci ildə seçilməli olan parlamentə və hökumətə danışlqların dalana dirənəcəyi halda Avropa Şurasındakı üzvlüklə bağlı hər hansı addım atmaq mandatının verib-verilməməsi mövzusunda prezident seçkiqabağı müzakirə açdı. Qərarı seçkidə xalq verməlidir”.
Günay Mahirqızı
Gununsesi.info
