Qarabağa edilən səfərlər zamanı müxtəlif jurnalistlərin, media nümayəndələrinin, blogerlərin və sosial media yaradıcılarının həmin ərazilərə dəvət olunması bəzən narazılıqla qarşılanır.
Xüsusilə bəzi jurnalistlər blogerlərin belə səfərlərdə iştirakını özlərinə qarşı haqsızlıq kimi qiymətləndirirlər. Sanki Qarabağa getmək üçün hansısa xüsusi peşə imtiyazı var və həmin imtiyaz yalnız jurnalistlərə məxsus olmalıdır.
Amma burada əvvəlcə daha sadə bir sual vermək lazımdır: blogerlər insan deyilmi?
Əlbəttə, bu sual ritorikdir. Bloger də bir fəaliyyətlə məşğul olan insandır. O, informasiya toplayır, müşahidə edir, çəkir, yazır, danışır, paylaşır və öz auditoriyasına çatdırır. Onun işinin nəticəsi qəzet səhifəsində və ya televiziya efirində deyil, YouTube-da, Instagram-da, TikTok-da, Telegramda və digər platformalarda görünə bilər. Fəaliyyətin platforması dəyişir, amma mahiyyət etibarilə informasiya istehsalı prosesi qalır.
Məsələ burasındadır ki, biz hələ də “jurnalist” sözünə köhnə informasiya dövrünün ölçüləri ilə yanaşırıq. Əvvəllər informasiya yaratmaq üçün redaksiyaya, qəzetə, televiziyaya və ya radioya ehtiyac var idi. İndi isə bir insanın telefon kamerası, internet bağlantısı və öz auditoriyası kifayət edə bilər.
Bu, jurnalist peşəsinin əhəmiyyətini azaltmır. Əksinə, peşəkar jurnalistikanın məsuliyyəti daha da artır. Jurnalistin üstünlüyü onun sadəcə kamera götürüb hadisə yerinə getməsində deyil, faktı yoxlamasında, konteksti bilməsində, mənbələrlə işləməsində, etik prinsiplərə əməl etməsində və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımasındadır.
Lakin jurnalistin bu üstünlükləri blogerin Qarabağa getmək hüququnu avtomatik olaraq aradan qaldırmır.
Burada başqa bir mühüm məqam da var. Qarabağ sadəcə xəbər mövzusu deyil. Orada baş verən proseslərin cəmiyyətə çatdırılması həm siyasi, həm tarixi, həm də ictimai əhəmiyyət daşıyır. Bu əraziləri müxtəlif insanların gözü ilə göstərmək informasiya müxtəlifliyini artırır. Bir jurnalistin hazırladığı reportaj bir auditoriyaya, blogerin hazırladığı video isə tamam başqa auditoriyaya çata bilər.
Bəzən “blogerlər ciddi deyil” arqumentini eşidirik. Doğrudur, bütün blogerlər peşəkar deyil. Necə ki, bütün jurnalistlər də eyni səviyyədə peşəkar deyil. Hər iki sahədə məsuliyyətli insanlar da var, sensasiya arxasınca qaçanlar da. Ona görə də insanın peşə adından çox, ortaya qoyduğu işə baxmaq daha ədalətlidir.
Əgər bir bloger Qarabağa gedib məsuliyyətsiz, təhqiramiz, yalan və ya manipulyativ material hazırlayırsa, onu tənqid etmək tamamilə haqlıdır. Amma problem onun “bloger” olmasıdırsa, burada artıq peşə tənqidindən söhbət getmir. Bu, informasiya istehsalçısını statusuna görə aşağı görməkdir.
Eyni zamanda jurnalistlərin narazılığının altında başqa bir məsələ də ola bilər: peşəkar əməyin dəyərinin azalması qorxusu. Jurnalist illərlə bu sahədə çalışır, mənbələrlə əlaqə yaradır, redaksiya məsuliyyəti daşıyır, bəzən təhlükəli şəraitdə işləyir. Sonra görür ki, böyük auditoriyası olan bir bloger eyni məkana dəvət edilir və bir neçə saat ərzində onun hazırladığı materialdan daha çox baxış toplayır.
Bu, müəyyən mənada başadüşülən narahatlıqdır.
Amma həll yolu blogerin səfərdən kənarlaşdırılması deyil. Həll yolu jurnalistikanın öz keyfiyyətini yüksəltməsidir.
Çünki auditoriya uğrunda rəqabət artıq təkcə jurnalistlə jurnalist arasında deyil.
Jurnalist blogerlə, podkastçı ilə, videomüəlliflə, müstəqil analitiklə, hətta adi sosial media istifadəçisi ilə rəqabət aparır. Bu, informasiya dünyasının yeni reallığıdır.
Bəlkə də, Qarabağ səfərləri ətrafında yaranan mübahisəyə “jurnalist, yoxsa bloger?” sualı ilə yox, başqa bir sualla yanaşmaq lazımdır:
“Kim daha yaxşı, daha obyektiv və daha məsuliyyətli informasiya təqdim edir?”
Əgər bloger bunu bacarırsa, onun dəvət olunmasında nə problem var?
Əgər jurnalist bunu daha yaxşı bacarırsa, onsuz da onun üstünlüyü orada görünəcək.
Əslində burada jurnalist və bloger qarşı-qarşıya qoyulmamalıdır. Onların hər ikisi informasiya ekosisteminin iştirakçısıdır. Biri peşəkar jurnalistika ənənəsini, digəri isə yeni media imkanlarını təmsil edə bilər. Hətta düzgün qurulduqda onlar bir-birini tamamlayırlar.
Qarabağın dünyaya və Azərbaycana necə göstərilməsi mühüm məsələdir. Oranın yollarını, şəhərlərini, kəndlərini, təbiətini, quruculuğunu, insanların həyatını müxtəlif kameraların göstərməsi informasiya baxımından daha zəngin mənzərə yaradır.
Ona görə də məsələ “bloger niyə dəvət olunub?” olmamalıdır.
Əsas sual budur: “Nə çəkib, nə deyib və cəmiyyətə nə verib?”
Çünki insanın jurnalist və ya bloger olması onun insan olmaq haqqından, işləmək haqqından və informasiya yaratmaq haqqından üstün deyil.
Bloger də adamdır.
Və əgər o, öz fəaliyyəti ilə cəmiyyətə informasiya çatdırırsa, onun fəaliyyətini yalnız “bloger olduğu üçün” dəyərsiz saymaq nə jurnalistikanı yüksəldir, nə də cəmiyyətə fayda verir.
Əksinə, güclü jurnalistika blogerdən qorxmaz.
Güclü jurnalistika öz keyfiyyəti ilə rəqabət aparar.
Elmar
Gununsesi.info
