Son vaxtlar media sahəsində maraqlı bir tendensiya müşahidə olunur. Media kursları artır. Kimisi peşəkar aparıcılıq öyrədir, kimisi jurnalistikanın əsaslarını, kimisi kamera qarşısında davranışı, kimisi də “necə jurnalist olmaq olar?” sualına cavab verir. Bir vaxtlar jurnalistika üçün redaksiyanın qapısından keçmək, illərlə təcrübə toplamaq lazım idisə, indi bu sahəyə daxil olmaq üçün qarşınıza kurs elanları çıxır.
Bu, yaxşıdır, yoxsa pis?
Məncə, məsələyə yalnız bir tərəfdən baxmaq düzgün deyil.
Əvvəla, media kurslarının çoxalması pis hadisə deyil. Əksinə, müəyyən mənada bu, medianın artıq yalnız ənənəvi redaksiyaların monopoliyasında olmadığını göstərir.
Kamera, mikrofon, telefon və sosial şəbəkə imkanları insanlara özünü ifadə etmək üçün əvvəllər görünməmiş imkanlar yaradıb. İnsanlar danışmaq, təqdim etmək, informasiya toplamaq, video hazırlamaq istəyirlər. Bu marağın qarşısında təlim ehtiyacının yaranması tamamilə təbiidir.
Daha vacibi isə budur: jurnalistika öyrənilməli peşədir.
Heç kim “jurnalist olmaq üçün kurs lazım deyil” deyə bilməz. Jurnalist mənbə ilə necə işləməlidir? İnformasiyanı necə yoxlamalıdır? Faktla fikri necə ayırmalıdır? Müsahibə necə götürülür? Etik sərhədlər haradan keçir? Başqasının sözünü necə təhrif etməmək olar? Kameraya danışmaq necə qurulur? Bunların hamısının öyrənilməsi mümkündür.
Bu baxımdan, yaxşı media kursunun faydası böyükdür.
Amma burada başqa bir məsələ ortaya çıxır.
Jurnalistikanı öyrətmək başqa şeydir, jurnalist olmağı vəd etmək başqa.
Bir neçə həftəlik kurs insana müəyyən bacarıqlar verə bilər. Ona kamera qarşısında danışmağı, xəbər mətninin strukturunu, çəkiliş və montajın əsaslarını öyrədə bilər. Amma jurnalistikanın özünü bir neçə həftəyə mənimsəmək mümkün deyil.
Çünki jurnalistika yalnız texnika deyil.
Jurnalistika həm də dünyaya münasibətdir. Şübhə etmək bacarığıdır. Sual vermək cəsarətidir. Eşitdiyinə dərhal inanmamaqdır. Bir insanın haqqında yazarkən onun qarşısında məsuliyyət hiss etməkdir. Bəzən hamının susduğu yerdə sual verməkdir. Bəzən də hamının danışdığı mövzuda “bir dəqiqə, fakt haradadır?” deməkdir.
Bunları sertifikat öyrətmir.
Elə əsas təhlükə də buradadır. Əgər media kursları özlərini “qısa müddətdə jurnalist ol” formatında təqdim etməyə başlayırlarsa, peşənin mahiyyətini sadələşdirmək riski yaranır. Jurnalistika sertifikat alınan və sonra istifadə olunan bir titul deyil. O, təcrübə ilə formalaşan bir peşədir.
Eyni məsələ aparıcılığa da aiddir.
Peşəkar aparıcılıq dərsi vermək tamamilə normaldır. Səs, diksiya, nəfəs, intonasiya, kamera qarşısında davranış, mətnin təqdimatı – bunların hamısı öyrənilə bilən bacarıqlardır. Hətta yaxşı aparıcıların bir hissəsi də öz üzərində illərlə işləyərək formalaşıb.
Amma yaxşı danışmaq hələ yaxşı jurnalist olmaq demək deyil.
Kameranın qarşısında özünəinamlı görünən insan çox zəif jurnalist ola bilər. Eyni zamanda sakit, həyəcanlı və ilk baxışda “televiziya siması” təsiri yaratmayan biri çox yaxşı jurnalist ola bilər.
Deməli, media kurslarının əsas vəzifəsi insanlara “sən artıq jurnalistsən” demək yox, “bu peşənin tələbləri bunlardır, özünü bu istiqamətdə inkişaf etdirə bilərsən” demək olmalıdır.
Burada kursların keyfiyyəti məsələsi də meydana çıxır.
Media kurslarının sayının artması yaxşıdır. Amma kursların hamısının eyni keyfiyyətdə olduğunu düşünmək sadəlövhlük olardı. Bazarda təlim verən şəxsin özünün hansı təcrübəyə malik olduğu, nə öyrətdiyi, proqramının nədən ibarət olduğu, tələbəyə real praktika verib-vermədiyi vacibdir.
Çünki media öyrətmək də mediada işləmək qədər məsuliyyətli işdir.
Bəlkə də bu gün əsas sual “niyə bu qədər media kursu var?” deyil.
Əsas sual budur: Bu kurslar nə öyrədir?
Əgər kurs insanlara fakt yoxlamağı, etik davranmağı, mənbə ilə işləməyi, müsahibə götürməyi, düzgün sual verməyi, məsuliyyətli informasiya yaymağı öyrədirsə, onun çoxalması faydalıdır.
Əgər kursun bütün vədi “kamera qarşısında məşhur olacaqsan”, “jurnalist olub televiziyaya çıxacaqsan”, “qısa müddətdə peşə sahibi olacaqsan” üzərində qurulubsa, burada artıq suallar yaranır.
Çünki media məşhurluq sənayesi deyil.
Ən azı jurnalistika belə olmamalıdır.
Bu mənada, media kurslarının artmasını medianın “ucuzlaşması” kimi qiymətləndirmək də doğru deyil. Əksinə, bunu medianın genişlənməsi kimi də görmək mümkündür. Sadəcə, genişlənmə ilə peşəkarlığı bir-birinə qarışdırmaq olmaz.
Bu gün jurnalistikanın sərhədləri əvvəlki kimi aydın deyil. Televiziya aparıcısı sosial şəbəkədə öz auditoriyasını yaradır. Bloger xəbəri daha sürətlə yayımlayır. Jurnalist video çəkir, montaj edir, podkast hazırlayır. Adi telefon bir insanı bir anda informasiya istehsalçısına çevirə bilir.
Belə bir dünyada insanların media bacarıqları qazanmaq istəməsi tamamilə təbiidir.
Ona görə də media kurslarından qorxmaq yox, onların keyfiyyətinə baxmaq lazımdır.
Çoxalması problem deyil.
Standartlarının aşağı düşməsi problemdir.
Kurs keçmək də problem deyil.
Kurs keçib özünü jurnalist hesab etmək də mütləq problem deyil – problem jurnalistliyin məsuliyyətini dərk etmədən bu ada sahib çıxmaqdır.
Nəticədə media kurslarının artması bir şeyi göstərir ki, cəmiyyətin media ilə münasibəti dəyişir. İnsanlar artıq yalnız xəbəri oxumaq və ya televiziyada aparıcını izləmək istəmirlər. Özləri də danışmaq, çəkmək, təqdim etmək, auditoriya toplamaq istəyirlər.
Bu, yeni dövrün reallığıdır.
Və bəlkə də, ən doğru yanaşma budur ki, mediaya girmək istəyənlərin sayının artmasına sevinək, amma medianın öz standartlarının da eyni sürətlə yüksəlməsini tələb edək.
Çünki jurnalist olmaq öyrənilə bilər.
Amma jurnalistliyin məsuliyyətini daşımaq daha uzun bir dərsdir.
Elmar
Gununsesi.info
