Aşura mərasimlərinə uşaqların aparılıb-aparılmaması məsələsi cəmiyyətimizdə həm dini, həm də tərbiyəvi baxımdan tez-tez müzakirə olunan mövzulardandır. Bu sualın tək bir cavabı yoxdur. Məsələni daha geniş baxış bucağından – dini ənənə, psixoloji təsir, təhlükəsizlik və tərbiyə aspektlərindən qiymətləndirmək lazımdır.
Aşura İslam dünyasında, xüsusilə şiə ənənəsində Kərbəla faciəsinin və İmam Hüseynin (ə) şəhadətinin anıldığı mühüm gündür. Bu gün keçirilən mərasimlər insanlara səbir, ədalət, fədakarlıq və zülmə qarşı durmaq kimi dəyərləri xatırladır. Bir çox ailələr uşaqlarını da bu mərasimlərə aparmağı dini-mədəni kimliyin ötürülməsi kimi görürlər.
Onların fikrincə, uşaq kiçik yaşdan bu mühitdə böyüyərsə, dini dəyərləri daha dərindən mənimsəyər.
Bununla belə, uşaqların psixoloji inkişaf mərhələləri nəzərə alınmalıdır. Kiçik yaşlı uşaqlar ölüm, matəm və kədər kimi ağır emosional mövzuları tam anlamaqda çətinlik çəkirlər.
Mərasimlərdəki kədərli atmosfer, ağlama, sinə vurma və digər emosional ifadələr bəzi uşaqlarda qorxu, narahatlıq və çaşqınlıq yarada bilər.
Psixoloqlar adətən vurğulayırlar ki, uşağa dini və tarixi hadisələr yaşına uyğun şəkildə izah edilməlidir. Yəni mərasimin emosional ağırlığı deyil, onun mənəvi mesajı ön plana çəkilməlidir.
Uşaqları Aşura mərasimlərinə aparmağın müsbət tərəfi də var. Əgər valideynlər uşağa əvvəlcədən sadə dildə izah verirlərsə, uşaq bu hadisəni qorxu kimi deyil, ədalət və mərhəmət dərsi kimi qavraya bilər. Məsələn, İmam Hüseynin haqsızlığa qarşı mübarizəsi uşaqlara dürüstlük və cəsarət kimi dəyərləri öyrətmək üçün bir vasitə ola bilər.
Lakin burada əsas məsələ “necə təqdim olunur?” sualıdır. Mərasimdəki emosional mühit uşağa izah edilmədən göstərilərsə, bu, tərbiyəvi məqsədə xidmət etməyə bilər.
Digər vacib məqam isə mərasimlərin keçirildiyi mühitin uşaqlar üçün nə dərəcədə uyğun olmasıdır. Böyük izdiham, isti hava, uzun müddət ayaqüstə qalma kimi faktorlar uşaqlar üçün yorucu və riskli ola bilər. Xüsusilə körpə və azyaşlı uşaqlar üçün bu cür mühitlər bəzən sağlamlıq baxımından çətinlik yarada bilər.
Əslində, əsas məsuliyyət valideynlərin üzərinə düşür. Onlar uşağın yaşını, xarakterini və psixoloji hazırlığını nəzərə almalıdırlar. Bəzi uşaqlar belə mühitlərə daha rahat uyğunlaşır, bəziləri isə daha həssas olur. Ona görə də ümumi qayda deyil, fərdi yanaşma daha doğrudur.
Nəticə olaraq demək olar ki, Aşura mərasimlərinə uşaqların aparılması nə tam şəkildə doğru, nə də tam şəkildə yanlış hesab edilə bilər. Əsas məsələ uşağın yaşına uyğun izah, emosional hazırlıq və təhlükəsiz şəraitin təmin olunmasıdır. Əgər bu şərtlər yerinə yetirilərsə, mərasimlər uşaqlar üçün qorxu deyil, mənəvi dəyərləri öyrədən bir məktəbə çevrilə bilər. Əks halda isə bu təcrübə uşağın psixoloji dünyasında mənfi iz buraxa bilər.
Elmar
