Bir xalqın kimliyini təkcə onun tarixi, dili və ya bayrağı müəyyən etmir. Xalqı tanıdan ən böyük göstəricilərdən biri də onun davranış mədəniyyəti, qonağa münasibəti və böyüyə verdiyi dəyərdir.
Azərbaycan əsrlər boyu qonaqpərvərliyi ilə tanınıb. Bizim evlərimizdə qonaq üçün süfrə açılıb, yad adam üçün qapı açılıb, yolçu üçün yer ayrılıb. Bu ənənə sadəcə adət deyil, milli xarakterimizin ayrılmaz hissəsidir.
Məhz buna görə də ölkəmizə gəlmiş turistlərə qarşı qeyri-etik davranış göstərən yaşlı bir insanın görüntüləri insanda təkcə narahatlıq deyil, həm də təəssüf hissi yaradır.
Məsələnin ən ağrılı tərəfi həmin hərəkətin gənc və ya düşüncəsiz bir adam tərəfindən deyil, ömrünün böyük hissəsini yaşamış, cəmiyyətin “ağsaqqal” adlandırdığı bir insan tərəfindən edilməsidir. Çünki ağsaqqallıq yaşın artması ilə əldə olunan titul deyil. Ağsaqqallıq həyat təcrübəsinin, müdrikliyin, təmkinin və nümunəvi davranışın cəmidir.
Saçın ağarması insanı avtomatik olaraq ağsaqqal etmir. Bəzən bir insanın saçı ağarır, amma düşüncəsi yenə də uşaq qalır. Bəzən isə iyirmi yaşlı bir gənc davranışı ilə altmış yaşlı adamdan daha çox müdriklik nümayiş etdirir.
Bizim mədəniyyətdə ağsaqqal kəndin ortasında dayananda insanlar ona hörmətlə baxardı. Onun sözü dava bitirər, incikliyi aradan qaldırar, insanları bir masa arxasına toplayardı. Ağsaqqal cəmiyyətin vicdanı sayılardı. Çünki o, emosiyalarını idarə etməyi, qarşısındakı insana hörmət göstərməyi və hər vəziyyətdə ləyaqətini qorumağı bacarardı.
Turistə qarşı qeyri-etik davranış isə bu anlayışların tam əksidir.
Ölkəyə gələn turist sadəcə foto çəkən və ya küçədə gəzən bir insan deyil. O, gördüyü hər davranışla həmin ölkə haqqında fikir formalaşdırır. Bir turist bəzən bir şəhəri deyil, bütöv bir milləti yaddaşında aparır. Onun ölkəsinə qayıdanda danışacağı hekayələr Azərbaycanın görünməyən vizit kartına çevrilir.
Təsəvvür edin, evinizə qonaq gəlir. Siz onu qapıda qarşılayırsınız. Sonra ailənin ən yaşlı üzvü gəlib qonağı incidəcək hərəkət edir. Bu zaman yaranan utanc hissi necə olardı? Dövlətlər və xalqlar üçün də vəziyyət fərqli deyil.
Bu hadisə bir daha göstərir ki, yaş hörmət qazandıran amildir, amma hörməti qoruyub saxlamaq davranışdan asılıdır. Cəmiyyət yaşlı insanlara hörmət etməlidir. Bu, bizim mənəvi borcumuzdur. Lakin eyni zamanda yaşlı insanlar da daşıdıqları mənəvi yükün məsuliyyətini hiss etməlidirlər.
Ağsaqqallıq başqalarından hörmət tələb etmək deyil, başqalarına hörmət göstərərək nümunə olmaqdır.
Bəzən insanlar düşünür ki, yaşlandıqca etdikləri hər şey bağışlanmalıdır. Halbuki əksinədir. İnsan yaşlandıqca onun davranışına qoyulan mənəvi tələb artır. Çünki gənclər ona baxır, cəmiyyət onu örnək hesab edir.
Bu hadisə Azərbaycan xalqının xarakterini ifadə etmir. Çünki Azərbaycanı tanıdan küçədəki bir nəfərin kobudluğu deyil, əsrlərlə formalaşmış qonaqpərvərlik ənənəsidir. Azərbaycanı tanıdan yad adamı evinə dəvət edən kənd sakini, yolunu itirən turistə kömək edən gənc, çörəyini bölüşən sadə insandır.
Lakin belə hallar baş verəndə susmaq da olmaz. Çünki milli dəyərləri qorumaq yalnız onları tərifləməklə mümkün deyil. Onlara zidd davranışları tənqid etmək də həmin dəyərlərin müdafiəsidir.
Ağsaqqal olmaq sadəcə yaşamaq deyil. Ağsaqqal olmaq yaşadığın ömrü ləyaqətlə daşımaqdır. Əgər bir insan ömrünün sonunda öz davranışı ilə hörmət deyil, utanc doğurursa, onda onun ağarmış saçları hikmətin deyil, sadəcə keçən illərin şahidinə çevrilir.
Millətin böyükləri millətin üzüdür. O üzdəki hər təbəssüm hörmət qazandırdığı kimi, hər ləkə də hamımızı narahat edir. Ona görə də ağsaqqallıq adına yaraşan yol qonağı incitmək deyil, ona Azərbaycan insanının mərdliyini, mədəniyyətini və böyüklüyünü göstərməkdir.
Elmar
Gununsesi.info
