Bakının küçələrində son dövrlər diqqət çəkən mənzərələrdən biri də fəaliyyətini dayandıran restoran, kafe və mağazalardır.
Bəzi obyektlərin qapısına “bağlanırıq” və ya “bağlanır” yazısı vurulur, geyim mağazalarında isə mallar “mağaza bağlandığı üçün” böyük endirimlərlə satışa çıxarılır.
Bu görüntü sadəcə ayrı-ayrı sahibkarların uğursuzluğu kimi qiymətləndirilməməlidir. Çünki bir obyektin bağlanmasının arxasında həm iqtisadi, həm də idarəetmə və bazar amillərinin birləşməsi dayana bilər.
Əsas səbəblərdən biri xərclərlə gəlirlər arasındakı balansın pozulmasıdır.
Sahibkar üçün icarə haqqı, əməkhaqqı, kommunal ödənişlər, vergi, məhsul və logistika xərcləri daim artan yükə çevrilə bilər. Xüsusilə restoran və kafelərdə yalnız ərzağın qiyməti deyil, mətbəx avadanlığı, işçi heyəti, xidmət və digər gündəlik xərclər də ümumi maya dəyərinə təsir edir. Yeni restoran açmaq üçün tələb olunan investisiyanın da kifayət qədər yüksək olması bu sahədə riskləri artırır.
Digər mühüm amil alıcının davranışıdır. İnsanların gəlirlərinin böyük hissəsi gündəlik və zəruri xərclərə yönəldikcə restoran, kafe, geyim və digər qeyri-zəruri məhsullara ayrılan vəsait azala bilər. Bu zaman sahibkar qiymətləri aşağı salmaqla müştərini qorumağa çalışır, lakin qiymətin aşağı salınması mənfəət marjasını da azaldır. Beləliklə, satış davam etsə belə, biznesin rentabelliyi zəifləyə bilər.
Rəqabətin artması da vəziyyəti çətinləşdirən amillərdəndir. Bakı kimi böyük şəhərdə eyni küçədə və ya eyni ərazidə bir-birinə bənzər çoxsaylı kafe, restoran və mağazaya rast gəlmək mümkündür. Müştəri seçiminin artması sahibkarı yalnız məhsul satmağa deyil, həm də xidmət keyfiyyətinə, interyerə, marketinqə və qiymət siyasətinə daha çox vəsait ayırmağa məcbur edir. Kütləvi bazarda rəqabət marjaların aşağı düşməsinə səbəb ola bilər.
İcarə məsələsi də xüsusilə diqqətəlayiqdir. Biznesin gəliri müəyyən həddən aşağı düşdükdə yüksək icarə haqqını ödəmək getdikcə çətinləşir. Bəzən obyektin yerləşdiyi məkan əvvəlki qədər müştəri cəlb etmir və sahibkar üçün həmin ünvanda fəaliyyət göstərmək iqtisadi baxımdan mənasızlaşır. Hazır biznes elanlarında belə icarə şərtlərinin ayrıca əsas xərc kimi vurğulanması bu amilin əhəmiyyətini göstərir.
Geyim mağazalarının bağlanması isə əlavə olaraq dəyişən istehlak vərdişləri ilə əlaqələndirilə bilər. Elektron ticarətin inkişafı, onlayn alış-verişin rahatlığı və müxtəlif platformalarda daha geniş seçim imkanının yaranması ənənəvi mağazaları yeni rəqabət mühitinə salıb. Mağaza fiziki məkan üçün icarə və işçi xərcləri ödədiyi halda, onlayn satış modeli bəzi hallarda daha çevik işləyə bilir. Bu səbəbdən bəzi sahibkarlar fiziki mağazanı bağlayaraq satışlarını başqa kanallara keçirməyi daha səmərəli hesab edə bilərlər.
Bununla yanaşı, hər bağlanan obyektin səbəbini yalnız “iqtisadi böhran”la izah etmək düzgün olmaz. Bəzən biznesin idarə olunmasında səhvlər, yanlış lokasiya seçimi, uğursuz konsepsiya, zəif marketinq, müştəri tələbinin düzgün qiymətləndirilməməsi və ya sahibkarın başqa sahəyə keçmək qərarı da bağlanmaya səbəb olur. Yəni küçədə gördüyümüz “bağlanırıq” elanının arxasında eyni səbəb yox, müxtəlif səbəblərin kombinasiyası dayana bilər.
Digər tərəfdən, Bakıda fəaliyyətini dayandıran obyektlərin çoxalması bazarda müəyyən dəyişikliklərin getdiyini göstərən siqnal kimi qəbul edilə bilər. Hazırda bazarda bir sıra restoran və digər bizneslərin satılması ilə bağlı elanların olması da sahibkarların bizneslərini yenidən qiymətləndirdiyini göstərir.
Nəticə etibarilə, obyektlərin bağlanmasını yalnız əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin azalması ilə izah etmək kifayət deyil. İcarə və əməliyyat xərcləri, rəqabət, dəyişən istehlak davranışları, idarəetmə problemləri, onlayn ticarətin təsiri və biznes modelinin köhnəlməsi bir-birini tamamlayan amillərdir.
Əslində, küçələrdəki “bağlanırıq” elanları iqtisadiyyatın yalnız bir tərəfini göstərir. Bir mağazanın qapısının bağlanması həmin sahibkar üçün itki olduğu halda, bazar baxımından bu, tələbin, qiymətlərin və biznes modellərinin dəyişməsinə uyğunlaşma prosesinin bir hissəsi də ola bilər. Əsas məsələ isə odur ki, bu prosesin miqyasını və səbəblərini yalnız müşahidə ilə deyil, rəsmi statistika və sahə üzrə real dövriyyə, xərclər və bağlanma göstəriciləri ilə qiymətləndirmək lazımdır.
Elmar
Gununsesi.info
