Azərbaycanda 63 yaşlı qadının ana olması cəmiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb oldu. Sosial şəbəkələr iki düşərgəyə bölündü. Bir tərəf bunu “möcüzə”, “ana olmaq istəyinin qələbəsi” kimi qiymətləndirdi. Digər tərəf isə “uşağın gələcəyini düşünən yoxdur” deyərək sərt tənqid etdi.
Bu mövzuda emosiyalar çoxdur. Amma emosiyalardan daha vacib olan məsələ hüquq, məsuliyyət və uşağın mənafeyidir.
İlk növbədə bir həqiqəti qəbul etməliyik: ana olmaq qadının ən fundamental hüquqlarından biridir. Heç kim sırf yaşına görə başqa bir insanın valideyn olmaq haqqını əlindən ala bilməz. Əgər bu hamiləlik tibbi baxımdan mümkün olubsa və qanun buna icazə verirsə, həmin qadını təhqir etmək, alçaltmaq və ya onu “ana olmağa layiq deyil” kimi təqdim etmək nə etikdir, nə də insani.
Ancaq burada başqa bir hüquq da var. O da dünyaya gələn uşağın hüququdur.
Valideyn olmaq yalnız uşaq dünyaya gətirmək deyil. Valideyn olmaq onu böyütmək, məktəbə aparmaq, xəstələnəndə yanında olmaq, yeniyetməlik problemlərində ona dayaq olmaq, universitetə qəbulunu görmək, həyat təcrübəsini bölüşmək deməkdir. Uşaq 15-20 yaşına çatanda valideyn artıq 78-83 yaşında olacaq. Bu isə istər-istəməz müəyyən suallar yaradır.
Bu sualları vermək nifrət deyil.
Bu sualları vermək yaş ayrı-seçkiliyi də deyil.
Bu, sadəcə uşağın gələcəyini düşünməkdir.
Bəziləri deyir ki, “heç kim sabah yaşayacağına zəmanət verə bilməz.” Bu fikir doğrudur. 30 yaşlı insan da qəfil vəfat edə bilər. Lakin fərdi risklə statistik reallıq eyni şey deyil. Yaş artdıqca sağlamlıq problemlərinin və ölüm ehtimalının artması tibbi faktdır. Cəmiyyət də məhz bu reallığı nəzərə alaraq narahatlığını ifadə edir.
Digər tərəfdən, yaşı çox olan valideynlərin mütləq pis valideyn olacağını iddia etmək də doğru deyil. Elə insanlar var ki, 65 yaşında həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan bir çox 40 yaşlıdan sağlamdır. Eləcə də elə gənc valideynlər var ki, övladlarına nə sevgi, nə diqqət, nə də məsuliyyət göstərə bilirlər.
Deməli, məsələ təkcə yaş deyil.
Məsələ uşağın gələcəyinin necə planlaşdırıldığıdır.
Əgər valideynlər uşağın maddi təminatını, qəyyumluq məsələsini, ailə dəstəyini və gələcək təhlükəsizliyini əvvəlcədən düşünüblərsə, bu narahatlıqların bir hissəsi azalır. Əgər bunlar barədə heç bir plan yoxdursa, cəmiyyətin sual verməsi tamamilə başadüşüləndir.
Bu hadisə əslində bizə daha böyük bir həqiqəti göstərdi. Sosial şəbəkələrdə insanlar ya tam tərifləyir, ya da tam linç edirlər. Halbuki həyat bu qədər qara və ağ deyil.
Bu qadını təhqir etmək doğru deyil.
Amma uşağın gələcəyini düşünmək də yanlış deyil.
Əsl humanizm yalnız valideynin arzusunu deyil, həm də dünyaya gələn körpənin gələcəyini düşünməkdir.
Mənim mövqeyim budur: insanın valideyn olmaq hüququna hörmət edilməlidir. Lakin hər bir belə qərarda əsas sual “valideyn nə istəyir?” deyil, “dünyaya gələcək uşağın maraqları necə qorunacaq?” olmalıdır. Çünki bu qərarın nəticəsini ömür boyu yaşayacaq olan valideyn deyil, həmin uşaqdır.
Hüquq məsuliyyətsiz ola bilməz. Mərhəmət isə yalnız böyüklərə deyil, gələcəyini seçmək imkanı olmayan uşaqlara da şamil edilməlidir.
Elmar
