ABŞ Konqresinin üzvü Abraham Hamadeh bildirib ki, Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi bir çoxlarının gözlədiyindən daha sürətlə irəliləyir və yekun sülh sazişinin Prezident Donald Trampın hazırkı prezidentlik müddətinin başa çatmasından xeyli əvvəl əldə oluna biləcəyini proqnozlaşdırıb.
Gununsesi.info bildirir ki, Arizona ştatından olan respublikaçı Hamadeh azadlıq radiosuna müsahibəsində bu barədə danışıb.
O, Nümayəndələr Palatasının Silahlı Qüvvələr və Veteranlarla İş üzrə komitələrinin üzvüdür. O, Cənubi Qafqaz məsələlərində Konqresin fəal vasitəçilərindən birinə çevrilib. Hamadeh iyun ayında Azərbaycanda, avqust ayında isə Ermənistanda səfərdə olub və hər iki ölkənin rəhbərləri ilə görüşüb.
Hamadeh sentyabrın 9-da RFE/RL-ə müsahibəsində təklif olunan Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) layihəsinin sırf iqtisadi layihədən daha geniş məna daşıdığını bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu marşrut Ermənistan və Azərbaycanı siyasi və iqtisadi baxımdan bir-birinə bağlaya, eyni zamanda Cənubi Qafqazı Qərbdən daha böyük ticarət və investisiya axını üçün aça bilər.
Ermənistanın separatçı Dağlıq Qarabağ regionu uğrunda Azərbaycanla müharibəsindən sonra ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə aparılan sülh prosesinin bir hissəsi kimi təqdim edilən TRIPP layihəsi dəmir və avtomobil yollarının inşasını, mümkün neft və qaz kəmərlərini, eləcə də fiber-optik və elektrik enerjisi layihələrini nəzərdə tutur.
Ermənistan və Azərbaycan əsasən etnik ermənilərin yaşadığı Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsi uğrunda üç onillikdən artıq müddətdə münaqişə aparıblar. Azərbaycan 2023-cü ildə ərazi üzərində nəzarəti bərpa etdikdən və 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən sülh sammiti dalana dirənmiş danışıqlarda irəliləyişə şərait yaratdıqdan sonra münasibətlərin normallaşdırılması prosesi sürətlənib.
-Siz bu yaxınlarda Azərbaycanda və Ermənistanda səfərdə oldunuz və hər iki ölkənin liderləri ilə görüşdünüz. Sülh bəyannaməsinin yekun və davamlı sülhə çevrilməsinin qarşısında hələ hansı maneələr var?
-Biz cəmi bir il əvvəl harada olduğumuza nəzər salmalıyıq. Bir il əvvəl, avqust ayında (Ermənistanın baş naziri Nikol) Paşinyan və (Azərbaycan Prezidenti İlham) Əliyevin Tramp ilə birlikdə Ağ Evdə olması baş verdi. Heç kimin, xüsusilə də bu qədər qısa müddətdə, belə bir hadisənin baş verəcəyini gözləmədiyi bir vəziyyət idi. Orada sülhlə bağlı razılaşma əldə edildi və indi artıq proses sürətlə irəliləyir.
Düşünürəm ki, Tramp və dövlət katibi Marko Rubio bu məsələdə çox mühüm rol oynayıblar. Hətta vitse-prezident Cey Di Vens də regionda səfərdə olub. Görünür, ABŞ hökumətinin bütün səviyyələrində bu prosesə sadiqlik var.
Mənim bu prosesə cəlb olunmağım Ermənistanın və Azərbaycanın səfirləri ilə ayrı-ayrılıqda görüşmək və onları bir araya gətirməklə başladı. Onların hər ikisi qardaşımın evində keçirilən görüş üçün Arizonaya gəldilər. Hər ikisi Mar-a-Laqoda mənim üçün keçirilən tədbirdə iştirak edib. Bizim çox yaxşı münasibətlərimiz var. Buna görə də çalışırıq ki, bu sülhün möhkəmlənməsini və davamlı olmasını təmin edək.
Maneələrə gəldikdə isə, açığı, əsas məsələ sadəcə zamandır. Müharibə vəziyyətində və onilliklər boyu davam edən münaqişədən sonra emosiyaların sakitləşməsi üçün vaxt lazımdır.
Mənim oradakı təcrübəmə əsasən, həm Bakıda, həm də Yerevanda gördüklərim ondan ibarətdir ki, proses çox rəvan gedir və hər iki tərəf Cənubi Qafqazın sülh və rifah içində olmasını təmin etmək məsələsində tamamilə qərarlıdır.
– Növbəti çətinlik razılaşmanın həyata keçirilməsidir. Sülh real həyatda, yəni sərhədlər, nəqliyyat, ticarət, məhbuslar və təhlükəsizlik baxımından necə görünməlidir?
-Bəli, əlbəttə, hələ də müəyyən çətinliklər var. Ermənilər Azərbaycanın əlində olan bəzi məhbusların geri qaytarılmasını istəyirlər. Hər iki tərəfin bütün bu məsələlərlə bağlı öz mövqeyi var.
Mənim fikrimcə, vəziyyətə kömək edəcək məsələlərdən biri yalnız Azərbaycanla Ermənistan arasındakı münasibətlərin deyil, həm də Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin yaxşılaşdırılmasıdır. Düşünürəm ki, son vaxtlar bu məsələ bir qədər diqqətdən kənarda qalıb.
Hər iki tərəf 2022-ci ildə diplomatik keçidlər üçün sərhədlərin açılması barədə razılığa gəlmişdi. Lakin bu razılaşma hələ də həyata keçirilməyib. Ümid edirik ki, sərhəd açılacaq və bununla Ermənistanın Rusiya, Gürcüstan və ya İrandan keçən marşrutlardan başqa ticarət üçün daha bir alternativ yolu olacaq.
Ona görə də Türkiyə-Ermənistan sərhədinin açılmasını təmin etməliyik.
Azərbaycan və Ermənistan arasında TRIPP layihəsinin uğurla həyata keçirilməsini də təmin etməliyik. Amma bütün bunlar — yenə deyirəm — cəmi bir il ərzində baş verib və tarix baxımından bu, hələ çox yeni prosesdir.
Beləliklə, hər şey yaxşı gedir. Hər iki lider öz ölkələrində kifayət qədər populyardır və onlar xalqın dəstəyini nəzərə almalıdırlar. Bu isə çox vacibdir.
