Təhsil krediti götürən tələbələrin sayı 4 dəfə artıb.
Əlbəttə, təhsil krediti götürən tələbələrin sayının son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə artması ilk növbədə təhsilə çıxış imkanlarının genişləndiyini göstərir. Təhsil Tələbə Krediti Fondunun yaradılması maddi imkanları məhdud olan gənclərə təhsillərini davam etdirmək üçün yeni fürsət yaradıb. Əvvəllər təhsil haqqını ödəməkdə çətinlik çəkən və buna görə təhsilini davam etdirmək riski ilə üzləşən tələbə artıq kredit mexanizmindən istifadə edə bilir. Bu baxımdan, tələbə kreditlərinin artması müsbət haldır.
Lakin məsələnin başqa bir tərəfi də var. Tələbə kreditinə müraciət edənlərin sayının artması yalnız yaradılan imkanların genişləndiyini göstərmir. Bu artım eyni zamanda cəmiyyətdə müəyyən sosial-iqtisadi vəziyyət haqqında düşünməyə əsas verir. Çünki əgər minlərlə ailə övladının təhsil haqqını öz gəliri hesabına ödəməkdə çətinlik çəkirsə və bunun üçün kreditə ehtiyac duyursa, deməli, təhsil xərcləri həmin ailələrin büdcəsi üçün ciddi yük olaraq qalır.
Burada əsas sual yaranır: tələbə kreditlərinin sayının dörd dəfə artması nə deməkdir? Bu, daha çox gəncin təhsil almaq imkanından istifadə etməsi kimi də qiymətləndirilə bilər, ailələrin maddi imkanlarının məhdudlaşmasının göstəricisi kimi də. Əslində isə, hər iki məqam eyni anda doğru ola bilər.
Bir tərəfdən dövlət tərəfindən belə bir mexanizmin yaradılması sosial baxımdan əhəmiyyətlidir. Çünki insanın təhsil almaq imkanları yalnız ailəsinin maddi vəziyyətindən asılı olmamalıdır. Maddi imkanı zəif olan, lakin oxumaq istəyən və potensialı olan gəncin təhsil almaq hüququ qorunmalıdır. Bu mənada, təhsil krediti sosial bərabərliyin təmin olunmasına kömək edən vasitələrdən biridir.
Digər tərəfdən isə kredit sisteminin genişlənməsi problemin kökündə duran məsələləri unutdurmamalıdır. Təhsil almaq üçün kredit götürən tələbə bu vəsaiti sonradan qaytarmalıdır. Deməli, bu mexanizm təhsilin maliyyələşdirilməsinə kömək etsə də, ailələrin və gənclərin üzərində müəyyən maliyyə öhdəliyi yaradır. Buna görə də tələbə kreditlərinin artmasını avtomatik olaraq cəmiyyətin rifahının yüksəlməsi kimi təqdim etmək doğru olmaz.
Əslində, bu rəqəmlər bizə iki fərqli reallığı göstərir. Birincisi, artıq daha çox tələbənin təhsil almaq üçün maliyyə dəstəyi əldə etmək imkanı var. İkincisi isə həmin dəstəyə ehtiyac duyan insanların sayı kifayət qədər çoxdur. Buna görə də artan müraciətləri yalnız uğur göstəricisi kimi deyil, həm də sosial vəziyyət haqqında düşünməyə vadar edən bir göstərici kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Ən yaxşı vəziyyət o olardı ki, tələbə kreditinə ehtiyac duyanların sayı ona görə artsın ki, daha çox gənc bu imkandan xəbərdar olub ondan könüllü şəkildə istifadə edir. Amma artımın əsas səbəbi ailələrin təhsil haqqını ödəmək gücünün çatmaması, gəlirlərin xərcləri qarşılamaması və təhsilin ailə büdcəsinə ağır yük olmasıdırsa, bu artıq daha ciddi sosial problemdən xəbər verir.
Ona görə də əsas məqsəd tələbə kreditlərinin sayını artırmaq yox, təhsili mümkün qədər əlçatan etmək olmalıdır. Kreditlər bu prosesdə mühüm vasitədir, amma yeganə həll yolu deyil. Təqaüdlərin, dövlət hesabına təhsil imkanlarının və aztəminatlı ailələrə yönəlmiş sosial dəstəyin genişləndirilməsi də vacibdir.
Belə baxanda, tələbə kreditlərinə tələbatın artmasını nə tamamilə mənfi, nə də yalnız müsbət qiymətləndirmək olar. Bu artım bir tərəfdən gənclər üçün yeni imkanların yaradıldığını, digər tərəfdən isə bir çox ailənin təhsil xərclərini qarşılamaqda çətinlik çəkdiyini göstərir. Yəni tələbə kreditlərinin artması həm sosial dəstək mexanizminin işlədiyini, həm də cəmiyyətdə təhsilin maliyyə yükünün hələ də ciddi problem olduğunu göstərən bir göstəricidir. Əsas məsələ isə gəncin təhsil almaq üçün kreditə möhtac qalmaması, maddi vəziyyətindən asılı olmayaraq keyfiyyətli təhsil almaq imkanına sahib olmasıdır.
Elmar
